داستان شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) از دانشمندان و مورخان اهل سنت

آیا حضـــرت فاطمـه سلـام الــلـــه علیـــهـا شهـــید شد؟ علـت مرگ ایــشان و ماجـرای سقـــط حضـرت محـــسن چه بود؟

پاســـخ
دانشـــنامه حضـرت فاطــمه زهـرا سلـــام الــلــه علـــیـهـــا
از سؤالـات اساسی در ماجرای آتــش زدن خانه حضــرت علی(ع) و اهـــانــت به آن بزرگوار ایــن اسـت که: آیا (چنان که شیعــیــان می‏ـــگویند) به ساحــت حضـــرت فاطمـــه زهرا علــیـهــاالســلـــام نیـــز جســارت کردنـد؟ و بر آن حضـرت صدمــاتــی وارد شد که منجـر به شهـــادت او و فرزندش گردید یا خیر؟

برخــی از دانـــشــمـــنـدان اهـــل سنت برای حفــظ موقعیت خلـفا از بازگو کردن ایــن قطـعـه از تاریخ خودداری نمودهــ‏اند؛ از جمــله ابـــن ابی الــحدیـــد در شرح خود میــ‏ـگوید: «جساراتی را که مربوط به فاطـمــه زهــرا علیهاالسـلـام نقـــل شده، در میـان مسلــمــانــان تنـهــا شیـــعــه آن را نقل کرده اســـت. [1]

الــبــته برخـی از دانـــشـمـــنــدان و مورخان اهـــل سنـــت، در ایــن بخـش، از بیان واقعـــیــات تاریـــخی شانــه خالـی کردهـ‏اند؛ چنـــان که سیــد مرتضی رحـمـــة ‏الـــلـه علــیـه در ایـن زمـــیـنـــه می‏گوید :

«در آغاز کار، محـدثـان و تاریــخ نویســـان از نقل جسـارت هایی که به ساحت دخــتر پیـــامبـر گرامــی اســـلـــام(ص) وارد شده امـــتنـاع نمـیـ‏ـــکـردنـد. این مطلب در میـــان آنان مشهور بود که مأـمور خلــیفـــه با فشـــار، درب را بر فاطمه علیه الـــسلام زد و او فرزندی را که در رحــم داشت سقط نمود و قنـــفــذ به امر عمـــر، فاطمـــه زهــرا علـــیهــاالـــسـلــام را زیـــر تازیانـــه گرفـــت تا او دسـت از علـی بردارد؛ ولی بعدهـا دیدنــد که نقـل ایــن مطـــالب با مقام و موقعـیت خلـفاء سازگـــاری ندارد؛ لذا از نقل آنهـا خودداری نمودنـــد . » [2]

مسعودی در قسمـــتـی از کتـاب خود آورده است: «فَوَجـهـــُوا اِلی مَنـْــزلـــِهِ فَـهـَجَـــمُوا عَــلـَیْـهــِ وَ اَـحْرَقــُوا بابَهُ… وَ ضَغَـطــُوا سَیدَةَ النـــساءِ بِــالْــبـــابِ حَــتــی اَسْــقَــطــَــتــْ مُحـْـــســـِـــنا ؛ پس (عمــر و همــراهـــان) به خانــه علـــی علیـــه السلــام رو کرده و هجوم بردنـــد، خانه آن حضرت را به آتش کشیـــدند؛ با در به پهلوی سیـــده زنـــان عالم زدنــد؛ چنان که محـــسـن را سقــط نمود . » [3]

اما منـــابـــع اهـل سنت:
1- عبـــدالکـــریـــم بن احـــمد شافعی شهرســـتانـــی (548 – 479 ق.) نقل کرده: « اِن عُـمـَــرَ ضَـــرَـبَ بَـطْـنَ فاطـِمـَةَ یَوْمَ الــْبـَــیـْعـَةِ حَـتی اَلــْــقـــَــتـْ اَــلـــْجَــنـــیـنَ مِـنـــْ بَطْـنـِـهــا ، به راســتـــی عمر در روز بیـعت، ضربـــتــی به فاطمـه علیهــاالــســـلام وارد کرد که بر اثر آن، جنین خویش را سِـقط نمود.» [4]

همین قول را اســفـــرائینــی (متوفای 429 ق)، به نظــام نسبت داده و گفته است که او قائل بود: « اَـن عُمــَرَ ضَــرَبَ فاطِـــمــَةَ وَ مَـــنـَعـَ میراثــَ الْعـــِــتْــرَةِ ، عمر فاطـــمه علیــهاالسـلــام را زد و از ارث اهـل بیت علـــیــهــم الـــسـلام جلوگیـری کرد.» [5]

2- صفــدی یکی دیگر از علـمـای اهل سنـت می‏ـــگوید: «اِـن عُـمَـــرَ ضَرَـــبَ بَطـْـنَ فاطِـمـَةَ یَوْمــَ الْبـَـیْـعَةِ حَــتـی اَـلْـــقــَـتـْ اَلْـمُــحـْســِـــنَ مِنــْ بَطْنــِـــهـا ، به راســتـــی عمــر آن چنان فاطــمه علــیهــاالـــســـلــام را در روز بیــعت زد که محـــسـن را سقــط نمود . » [6]

3- مقـاتـــل بن عطیــه می‏گوید: ابـــابکـر بعد از آن که با تهـدیـد و ترس و شمـــشیــر از مردم بیـــعت گرفـت، عمر و قنفذ و جماعتـی را به درب خانه علــی و زهـــرا علیـهماالسـلـــام فرســـتـــاد. عمر هیـزم را درِ خانه فاطـمــه جمع نمود و درب خانــه را به آتــش کشـــیــد، هنـگـــامی که فاطمــه زهرا علــیهـــاالسلام پشت در آمد، عمــر و اصـــحاب او جمـــع شدند و عمر آن چنان حضــرت فاطمه علیـــهـــاالـــســلـام را پشت در فشار داد که فرزندش را سقط نمود و میــخ در به سیـنه حضـــرت فرو رفـــت (و بر اثر آن صدمـات) حضرت به (بستــر) بیـمـاری افتــاد تا آن که از دنیـا رفت.» [7]

4- ابن ابـــی الـــحــدیــد نقــل نموده اســت: «ابو الـعـــاص، شوهر زیـــنـــب، دخـــتـر پیـامبـر اکـــرم صلــی‏ الله علیه‏ و‏آلـه وسلم در جنگ از طرف مسلـــمــانـــان به اسارت گرفــتـه شد؛ ولی بعـدا مانند اســـیران دیـگــر آزاد شد .

ابو العاص به پیـــامـــبر صلیـــ‏ الـله‏ علیــهــ‏ و‏آله وسلـــم وعده داد که پس از مراجعت به مکـــه، وسائل مسافرت دخـتر پیــامبر(ص) را به مدیــنـه فراهـــم سازد. پیـامــبر صلــی ‏الـلـــه ‏عـلــیـه ‏و‏آلـه وسلـم به زیـد حارثه و گروهی از انـــصـــار، مأـــموریـــت داد که در هشت مایـــلـــی مکـه توقف کنـنـــد و هر موقع کجــاوه زیـنـب به آن جا رسـید، او را به مدینه بیاورنــد. قریـــش از خروج دختـــر پیـــامـبـر(ص) از مکــه آگاه شدند. گروهی تصـــمـیـم گرفـــتــند که او را از نیمه راه باز گردانــنـد. جبار بن الاسود (یا هبـار ابن الــاسود) با گروهی خود را به کجـاوه زیــنــب رســـانــد و نیـــزه خود را بر کجــاوه دخـــتـــر پیـامـبر(ص) کوبیـــد. از ترس آن، زیــنب، کودکی را که در رحـم داشـت، سقـــط کرد و به مکه بازگشـــت. پپـــامبر صلــی ‏الـــلـــهــ‏ علـــیـــهــ‏ و‏آلــه وسلــم از شنـــیـدن این خبــر سخــت ناراحـت شد و در فتـــح مکه (با ایـــن که همـه را بخشیــد و آزاد نمود) خون قاتـل فرزنـد زیـــنـب را مباح شمـــرد . »

ابن ابی الحــدید میــ‏گوید :
«من این جریان را برای استـــادم ابو جعـــفر نقـیب خوانـدم، او گفـــت: وقتی که پیـامبر صلی‏ الـلـــه‏ علـــیه‏ و‏آلـــه وسلــم خون کسـی که دخـترش زیـنـــب را ترســـانید و او سقـــط جنـین کرد را مبــاح شمــرد، قطـــعا اگـر زنده بود خون کسـانـــی را که دختـــرش فاطـــمه علـیـــه الـــسلام را ترســانیـــدنـــد که باعــث شد فرزندش (محسـن) را سقـــط کنـــد، حتـــما مبـــاح میـ‏ـــشــمرد . »

ابــن ابی الـحدیـد میــ‏گوید، به استادم گفتـم :
«آیـا از شما نقل کنـــم آن چه را مردم میــ‏ــگوینــد که فاطمــه بر اثـــر ترس (و ضرباتی که بر او وارد شد) فرزنـدش را از دست داد؟

پس گفـت: نه! از طرف من نقـل نکــن! و همیــن طور رد و بطلـــان آن را نیـز از طرف من نقــل نکـن! چون اخــبار در ایـن زمیـــنـــه متـعـارض اسـت . » [8]

این قصه، به خوبی نشــان میــ‏دهد که اخـبـار موافق با نظــریــات شیعـه در بیـن روایـات اهـــل سنت نیــز وجود داشــتـــه و خود ابـــن ابی الحــدیـد نیز در قســـمـتی از کلــامـش اعتـراف میــ‏کـنـــد؛ آن جا که می‏گوید: « عَلــی اَـن جَمـــاعـــَــةً مِـنْ اَـــهْــلـِ الـحـــَدیــثـِ قَدْ رَوَوْا نَـحوَهــُ ، گروهی از اهـل حدیــث (از اهـل سنـت نیز) مانـنـد آن چه را شیـــعیان میـــ‏گوینـــد نقل کردهــ‏ـــانـد. [9]

5- سکونی یکــی از راویان اهــل سنت است [10] او میـ‏ـــگوید: «نزد امام صادق علیهـــ‏ السـلـام رفتم؛ در حالــی که غمـــگـین و ناراحت بودم. امام صادق علیهـ‏ الـــسلــام فرمود : ای سکونی! چرا ناراحتـی؟! گفتــم: خداوند فرزند دخــتــری به من داده (از این که فرزنـدم پســر نبوده و دختر اســت ناراحــتـم) پس حضرت فرمود: ای سکونی، سنــگینی دخــترت را زمیــن بر میــ‏دارد و روزی او بر خداوند اسـت و بر غیر اجـــل شمــا زندگــی میـ‏کـــند و از رزق شما نمــیــ‏خورد (پس چرا ناراحتــی؟) . »

سکونی می‏ـگوید: (با کلـــمات امام صادق علـیهـ‏الــسلــام ) غمم رفت. آن گاه فرمود :

«ما سَـــمـــیْـــتــَـهــا؟ قُلْـتُ: فاطِمَـــةَ. قالَ: آهـْ آهـــْ ثُـم وَضــَــعــَ یَـدَهـُ عَـــلـی جَـبــْــهَـتِـهـِ وَ کَانـی بِهـــِ قَدْ بَکـــی وَ قالَ: اِذا سَــمیــْـــتـَها فاطِــمـَــةَ فَــلــا تَـــســُبـهـــا وَلا تَـــضْـــرِـــبْـــها وَلاتَـــلـــْـــعَــنْها. هذَـــا الـــاِـــْــسْمــُ مُحـــْــتَـــرَـــمـــٌ عِنْدَالــلـــه‏ـِ عَـــزوَجَل وَ هُوَ اِسـْــمٌ اِـشـــْــتــَــق مِنـْ اِـســْمِهِ لِـــحـَـبیبــَـــتـِـهـــِ الــصــدیقة» وَ کانــَ الاِمـامــُ لَمـا سَـــمِـعـَ بِـــاسـْـــمِ فاطِمَــةَ ذکر جَـــدتَهـــُ وَ مَصــائبَــهـا وَلـــَمـْ یَـزَــلـْ یَــذْـــکُرُ وَ یَـقُولُ: وَ کانـَ سَـــبَبــُ وَفــاتـــِــهـــا اَن قُـنـــْـــفــُــذَ مَوْلـی فُــلــان [11] چه نامــی بر او گذاردی؟ گفـتـم: فاطـمــه: فرمود : آه آه. سپـــس دســـت خود را بر پیشـــانــی‏ــاش گذاشت و گویا گریه میــ‏کـــرد و فرمود: حال که او را فاطمـــه نامـــیدی به او ناســزا نگو؛ او را (کتـــک) نزن و نفریــنــش نکن (چرا که) ایـــن نام در نزد خداوند با عظمت محـتـرم است؛ و آن نامی اسـت که خداوند از اســـم خود برای حبـــیبـــه خود صدیـــقه گرفته اسـت. (آن گاه سکونی می‏ـگوید:) همـیشه امام صادق علــیـه‏ـالسـلام این گونه بود که وقتی نام فاطمـه علــیـهـــاالســلـــام را میـــ‏شــنید به یاد جده‏اش (فاطــمـه) و مصیبــت های او میـ‏افـتـاد و همیشـــه تذکر میـــ‏داد و می‏گفــت: سبـــب وفات (و شهـادت) فاطــمه علیـهــاالــسلام ضربـــتـــی بود که قنـفــذ، غلـام فلـانی (یعـنــی عمر) بر او وارد ساخت .

توجه داریــد که سکونی با همه وثاقتـی که دارد، اینجا تعـــصب سنـــیـ‏گری خویش را نشـــان داده و ذیـــل کلـام امام صادق علــیهــ‏الــسلــام را حذف و تحـریف نموده اســت. با ایـــن حال، مطـلــب روشن است که سبـب شهادت فاطـمه زهرا علیــهاالسلام همـان ضرباتـی بود که به دست قنـفـــذ و عمـر بر آن حضرت وارد شد .

چنــان که ابابصـیر از امام صادق علــیهــ‏ـالســلام متن کامل کلـام حضرت را به ایـــن صورت نقــل نموده اســت : « وَ کانَ سَبـــَـــبُ وَفاتــِــهــا اَن قُـنْــفُـــذَ مَوْلی عُمــَرَ لَـــکَـــزَـها بِــنَــعــْلـــِ الســیـْـــفـِ بِاَمْـرِـــهــِ فَاَــسْـقَــطَتـْ مُحـــْسِنـــا وَ مَــرِـــضَتــْ مَـــرَــضـــا شَدیـدا وَلَمْ تَدَــعــْ اَحـــَـدا مِمـــنـْ آذاها یَـــدْخُلـــُ عَـلـــَـــیـــْــها ، سبــب فوت فاطــمه علیـــهاالـسلام ضرباتی بود که قنفـــذ، غلــام عمــر با غلـاف شمشـــیـر بر آن حضـرت به فرمـــان عمــر زد؛ پس (فرزندش) محســـن را از دسـت داد و به شدت بیـمــار شد و هیچ یک از آزار دهنــدگان خویش را راه نداد (که به دیــدن او بیاینــد) [12]

 

ب. منـــابع شیــعه :
نظر دانشــمـــندان شیعــه و روایات نقل شده از سوی آنــان چنـــین است :

هنـگـامـــی که خواســـتنـد علی علیهــ‏الســلام را به مسجـد ببرنــد با مقــاومت فاطمه علیه الـسلــام روبرو شدند و فاطــمـــه علیــهـــاالسـلـام برای جلوگیـــری از بردن همـسر گرامیــ‏اش صدمـــهــ‏ های روحی و جسـمــی فراوانــی دید که بیـــان همه آنها از توان زبـان و قلــم خارج است؛ فقــط به گوشهــ‏ــای از آن در یک نقــل تاریــخــی اشاره میــ‏ـــکـــنـــیـــم؛ وگرنـه در این موضوع، نقل های تاریخی فراوان است .

خلاصه ماجرا همــان است که در نامه خود عمر به معاویه آمـده است. در بخـشــی از آن چنـــیـن میــ‏ـنویسـد :
«… وقتــی درب خانـه را آتـش زدم (آن گاه داخــل خانـه شدم) ولی فاطمـه درب خانه را حجاب خود قرار داد و مانع از دخول من و اصحابــم شد. با تازیانه آن چنان بر بازوی او زدم که مانـند دمـــلـج (بازوبند) اثر آن بر بازوی او ماند؛ آن گاه صدای نالـــه او بلـنـد شد؛ چنــان که نزدیـک بود به حال او رقت کنـــم و دلم نرم شود؛ ولی به یاد کشـته‏هـای بدر و اُــحــد که به دســت علـــی کشتــه شده بودند… افتــادم، آتش غضــبم افروختهــ‏تــر شد و چنــان لگــدی بر درب زدم که از صدمـه آن جنین او (به نام محـسن) سقــط شد .” فَـعـِنــْدَ ذلـــک صَــرَخَتـــْ فاطِـــمــَةُ صَرْخـــةً… فَـــقــالَتْ یا اَبـَـتــاهُ یا رَــسُولَ اللهــ‏ـــِ هکَـــذا کانَ یُــفــْـعَلَ بِـــحَــبـیـبَــتــِکـَ وَ اِبْنـَــتــِکــَ. .. ؛ در این هنـــگـام، فاطمـــه چنان نالـه زد، پس فریـاد زد: ای پدر بزرگوار! ای رسول خدا! ایـن چنیـــن با عزیز دلــت و دخـــترت رفتـــار کردنـــد.” سپس فریاد کشــید: فضــه به فریادم برس که فرزنــدم را کشتـــنــد. سپس به دیوار تکیــه داد و من او را به کنار زده، داخــل خانه شدم. فاطـمه در آن حال می‏خواسـت مانــع (بردن علــی) شود، من از روی روسری چنان سیلی به صورت او زدم که گوشواره از گوشش به زمـــین افتـــاد…» [13]

آن چه بیان شد و قلــم با صد شرمساری آن را بر صفحه کاغذ آورد، تنـهـا گوشهـ‏هـــایــی از ستـــم هایی است که بر آن بانوی دو جهـان رفـتـه اســـت. [14]

داستان شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) از دانشمندان و مورخان اهل سنت

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (0)

دیدگاه ها بسته شده اند.