دلایل و نحوه درمان وسواس فکری در زنان و مردان

وسواس فکری در بسیاری از افراد گویایی نوعی اختلال روانی می باشد این افراد خیلی عجول می باشند و حس کمال گرایی در این افراد خیلی زیاد است آنها دوست دارند بیش از اندازه دیگران را سرزنش نمایند احساس گناه بیش از اندازه همیشه این افراد را زجر می دهد در ادامه تصاویر و جزئیات بیشتر دلایل و نحوه درمان وسواس فکری در زنان و مردان را در مجله خبری دانستن خواهید دید با ما همراه باشید.

به گزارش مجله خبری دانستن : بـــسیـاری از مبـــتـلایــان به اختـلال وسواس فکری – عملـــی به علت ترس از انگ اخـــتلـــال روانــی، مشــکلاتـشـان را ده ها سال از خانواده مخـــفی می کنـنـد یا در برابـــر اعـتـــراض های دیـگران مشـکل خود را نمـی پذیـرند و همیـــن موضوع باعـث شدیــدتر شدن مشکـلشـــان می شود.

درحالی که این افراد به نوعی اختـلـــال اضطــرابی دچارند که زنـدگـــی شان را تحــت الـــشــعـاع قرار داده اســت. این مشـکــل روانشــنـــاختی که زمانــی، فقط در متون تخصصـی شناخــتـه شده بود، اکنون بخـــشــی از فرهــنگ عامه شده اســت.

این مشـکــل گاهـی آنقـــدرشـدید می شود که باعـث مشــکلـــات زیـــادی از نظـــر اقــتـــصـــادی، جسمی و ارتــبـــاطـــات اجــتــماعـــی می شود. مثلا افرادی که دارای نوعی وسواس به نام وسواس شســتـــشو هستــنـــد بسیــاری از ما در یکــی از اقوام، اطـــرافـــیان یا دوستانمان موردی از آنرا سراغ داریم، بر اثـر شســتشوهای بســـیار دچار مشـــکـــلات جسمی زیـادی مانـنـــد کمـردرد و اگــزمــای شدید پوست می شوند، چنــدین برابر بقـیــه هزیـــنـــه آب پرداخــت می کنــند و به خاطـر وسواســـی که دارند ارتـــبـــاط خود را با بسیـاری از دوستان و اقوام خود که حساســـیـت آنها را در نظـر نمــی گیـــرنـد، قطـع می کننـد و حتـــی ممــکن است سال ها باشد که مسافــرت نرفـــتــه اند چون هیـچ جایـــی را تمــیز نمـی دانــند.

در ایــن نوشته سعــی داریـــم کمی در مورد علــائم و نشـــانه ها روش های درمان این مشکل شایع روانــشنــاخــتـی صحــبــت کنــیم. الـبـــته تمرکــز ما در این مطلب بیـشــتر بر روی وسواس فکری – عمـلی است.

علائمی متـنوع

وسواس انواع مخــتـــلـفـــی دارد و به صورت کلـی به دو نوع وسواس فکــری و وسواس فکـری – عمـــلــی تقــسـیــم می شود. اگر چه تکرار اجـباری رفتـــار یا هجوم ناخودآگـاه افـــکـار تکـرارشونده علــامـــت اصـلی وسواس اسـت، بعضـــی علــائم دیـــگـر که ممـــکن اسـت با وسواس همراه باشد عبارتـــند از:

* عجول بودن
* کمــال گرایـی
* تردیــد
* مشــکـــل در تصمیـم گیری
* حساس بودن بیـش از حد به وقت و زمان
* اطـــمینــان طلبی (پرسـیدن نظـر تعداد زیـــادی از اطـرافـــیان در مورد یک تصمـیـــم هر چنـد کوچک، مثـلا رنگ یک لبـــاس)
* سرزنـش بیـــش از حد خود و دیگــران
* احـساس گنـاه بیــش از حد

شیوع اخـــتـــلال

پژوهش ها نشـان می دهد میـــزان شیوع اخـتـلال وسواس فکری – عمــلــی در بســـیاری از فرهنـــگ های گوناگون دنیــا شبــیــه یکــدیگـر اســت. آمارهـــا نشـــان می دهـد از هر صد نفـر، دو یا سه نفر در طول زنـدگـــی خود، این علـــائم را دارنـــد.

اگـرچـه اختـلـــال وسواس فکری – عملــی معـمولا در نوجوانـــی یا اوایل بزرگـــسالی شروع می شود، ممـــکـن اســت در دوران کودکـــی نیـز آغـاز شود و البــتـه احـــتمال بروز آن در زن و مرد یکــســان اســت.

آیـا من بیــمــارم؟

ممـکــن اسـت شمــا کف منـزلـتـان را آنـــقــدر تمیـز نگه دارید که برق بزنـــد یا اینـــکه بخواهید خرت و پرت هایـتـان را مرتب قرار دهـــید. ایـن مسئله به طور لزوم به این معـنـــا نیــست که شمـــا اختــلــال وسواس دارید. در اختـــلـال وسواس فکری – عملـــی، کیفـیت زنـدگـــی شما به گونه ای آزاردهنده افت می کنــد و افــکـــار سمج، اعمال و تشریـــفـــات وسواســـی بیشـــتـــر وقت شما را پر می کنــد، طوری که در سایر حیــطـه های زنــدگـــی اعم از شغل، تحصیـل و غیره دچـــار افت عملـــکــرد می شوید و ایـــن مسئله باعــث آزار اطرافــیـانتـان می شود.

بســـیـاری از بزرگسـالـــان، از وسواس های خود و اینکه بیشتر آنـهـــا بی معنـــا هستـــنــد، آگاهـــنــد امـــا قادر به کنترل آنهــا نیســـتــند و خود را در چنــگ آنهـا اسیـــر می بیننــد. البته کودکان مبتـلـــا ممــکن اسـت متوجه نشوند مشـــکـل دارند. کودکــان ممــکـن اســـت حضور در مدرسـه را سخـت بدانند و بزرگـسـالــان کار کردن برایـــشان دشوار باشـد.

چنانـچـــه وسواس ها زندگی شما را تحت تاثیـــر قرار داده است، با یک روانشــناس در ارتـبـاط باشید. افراد وسواسی به طور عموم، از وضعیتـشـان خجــل یا کلافه هسـتـــند امـا اگــرچـه وسواس جزو مشکلاتــی است که به درمـان مقاوم است، می توان آن را تا حد قابل قبولی درمـان کرد.

اولیــن قدم در بهـــبود وسواس ایـــن اسـت که فرد بپذیرد این مشکل را دارد و وسواس علت بسـیاری از مشـکـــلات دیگر اوست. در مواردی که درمـان وسواس خیلـــی زود آغـاز شود و مشــکل چنــدان شدیـد نبـــاشد، معـــمولا با استفــاده از روان درمانی به تنهــایـــی می توان آن را بهـبود بخشـــیـــد امــا در مواردی که مشکـــل مزمــن شده اســـت یا علائم شدیـد اســـت، معــمولا ترکـــیـب از روان درمانی و دارودرمانـــی اثـربـــخشـی بیشـتــری دارد. در بعـــضـی موارد شدیدتر یا زمــانــی که مشـکــل شدیـد اسـت و فرد قادر به مصرف دارو نیسـت، گاهـی استـــفاده از شوک درمـــانی نیز مطـرح می شود.

در سال های اخـیر روشی به نام جراحی عصـــبــی را برای موارد شدیــد و علاج ناپذیر این اختلـال بررسـی کرده انـد. قبـــل از اینـــکه فرد به این جراحی حتی فکـر کند، باید حداقــل به مدت پنـج سال دچــار ایـــن اختلال باشــد و به سایـــر روش های درمـانـــی که اشــاره شد جواب نداده باشــد.

در روان درمانـی وسواس، فرد با کمــک یک متـــخــصص از دلـایل بروز مشــکــلش آگـــاه می شود و مهــارت های لازم برای مقابـلـــه با استرس های زندگی اش را که سبــب تشـدید علائم می شود، تمرین می کند. در مدلــی از روان درمــانــی که درمـــان شناختـــی – رفتاری نامـــیده می شود و بر اســـاس تحـقـیــقــات از روش های موثر در درمان وسواس اسـت، فرد با افـکار و باورهـــای ناکارآمد خود که در افکـــار و رفـــتار وسواسی او دخــیـــل اند، آشــنا می شود و پس از آن از تکنـیک های رفـتاری مختـلــف برای کاهش رفــتــارهـــای وسواســی اســتـــفـاده می شود.

نقش مهـم اطـــرافیــان

بر اساس تجارب بالـینـی و تحـقیـــقـات، اطـرافـیان نزدیـک و به ویژه خانواده یک فرد دچار وسواس، هم از آن تاثـــیــر می گیرنـد و هم می توانــند در تشدیـد یا بهبود علـــائم وسواس یک فرد تاثــیرگذار باشــند.

احـتـمال افــســـردگـی و وسواس در فرزنــدان و همــسر افـــراد وسواسی زیــاد اســت. در بســـیـاری موارد اطـرافــیــان از اینــکه بایـد مدام مراقـــب رفـتار خود باشند، تا مورد انتـقــاد فرد دچــار وسواس قرار نگــیرند، خسته و عصبـــی می شوند.

از این رو یکی از بخــش های درمــان این است که پس از آگاهی دادن به فرد در مورد مشکـــلش و اینکـه اطــرافـیــان با رعایـــت بیـش از حد باعــث تشــدید مشکـل او می شوند، از اطرافــیـــان می خواهیم از اطاعـــت های بیـش از حد از انـــتـظــارات غیـــرمـــعـمول او اجتناب کنـنــد تا هم خودشــان در معرض آســیــب قرار نگـــیـرند و هم به درمــان فرد دچـار وسواس کمک کننــد.

مثل مادری که از افــراد خانواده انتــظـار دارد هر روز به محض ورود به خانــه و قبـــل از دســت زدن به چیــزی، با آیـــیــن خاصی که او تعـیین می کند مثلــا رد شدن از روی روزنامه هایی که او از درب ورودی تا درب حمام چیـده اســـت، حمام کنند و همـه لبـــاس های خود را بشویند.

 

در درمـان پس از آگاهی سازی با اطـــلــاع خود فرد، به تدریـج پیــروزی از ایـــن دستورات توسط اعـضـــای خانواده متوقف می شود.

پاره ای نکات دیـگـر که خود فرد و اطرافــیان می تواننـد در نظـــر گیـرنـــد عبـــارتـــنــد از:

1- وسواس یک رفـــتــار تکـــرار شونده غیــر ارادی اســت، بنـــابــرایــن فرد در مورد آن نبـــایـد احساس گناه کنــد و نیازی به جبران آنــنـدارد. احسـاس گنـــاه، وسواس را تشــدیــد می کند.

2- وسواس بیـــماری اسـت که خودش، خودش را تقویت می کنــد. بنـــابـرایـــن هر چقــدر به فرمـان های وسواسی ذهنتـان بیشتر توجه کنـــیـد، قوی تر می شوند. وقتی ذهـــن شمـا می گوید بیـــست بار بشور و شمـــا ناخودآگــاه این کار را می کنـید، احـتمــالـــا بایـــد دفـعــه بعـــد به سی بار هم تن دهــیــد تا شایـــد از اضــطراب خلاصی پیـدا کنیـد.

3- افراد رفـتـارهـای وسواسـی را انــجام می دهند تا از اضطراب، احساس گناه، نگــرانی و سایر احـــساســات ناخوشایـنــد رهـایی پیدا کنـنـد اما متـاسفــانه این رهـــایی خیـــلی موقتـی است و گاهی فقـــط چنـد دقــیـقــه دوام دارد. مثـــل خوردن مسکـــن برای یک درد. در حالـــی که علـت درد را هنوز نمـــی دانـیم چیســت.

4- فرد مبتــلــا به اخـــتلـــال را به انـجـــام تکـــالــیف درمـــانی تشویق کنـــید.

5- اضطراب و نگرانــی دائمی یکـــی از مشکـلات عمـده افراد وسواســی اسـت. در محـــیـطی همدلانه و عاری از سرزنـــش و تمــسـخـــر، به او اجـازه دهـیم دربــاره اضطراب و نگــرانـی اش با ما صحـبت کنـــد.

6- از رفـــتــارهای او تعـــجــب نکــنـــیـم چون همـانگونه که قبــللـــا ذکر شد رفتـارهـــای او اجـبارگونه و فاقـد اختــیــار است و خودش را نیز آزرده ساختـه اسـت. با هر بار تعــجب و عکس الـــعمـل نادرسـت، او را یک قدم از درمان دور می کنـیـــم.

7- مسخـــره کردن یا مطـــرح کردن مشــکـــلـات رفــتـــاری فرد وسواس در جمـــع، او را سرخورده و عصبی می کند و نتـــیــجـه آن چیـزی جز تکرار همـــان رفـتارها نیـــســـت.

8- حتـی پیشــرفـت های کوچک را هم تشویق کنــید.

9- از اطمینـان بخشـی در مورد وسواس ها پرهـــیز کنـــیـد.

10- با کمـــک نکــردن، کمکــش کنــید! (به آداب وسواســـی وی دامن نزنـیــد)

در پایـــان لازم به یادآوری است که وسواس از جمـــلـــه مشــکــلـــات روانشــنـاخـــتی مهـم محـسوب می شود و نیازمـــند درمان های بالینـــی و دارویی است.

آشـــنــایـی با عواملی که می تواند در شکـــل گیـری اخـتــلــال وسواس فکری – عملی موثر باشــد

چه اتفـــاقی می تواند برای من افـتـــاده باشـــد؟

عوامـــل مخـــتــلفی در ایجـاد وسواس مؤثــرنـــد، که از آن جملـه می توان به وراثت و نوع تربیـت اشاره کرد.

وراثت و عوامل زیسـتی

تحــقـیـــقـات بسـیـــاری نشــان داده است، وراثت یکـی از عوامـل مهـم در بروز وسواس اســـت. بنـابــراین احـتــمال بروز ایـــن مشکـــل د رافرادی که سابـقــه وسواس در پدر، مادر یا اقوام درجه یک پدر یا مادر آنــها وجود دارد بیـــشـتر است.

البتــه معـــمولا کســانـــی که سابقـه خانوادگـــی وسواس دارند، زمـانی دچـار وسواس شدیـد می شوندکه به دلـــیــل مشـــکــلـات محیــطی یا سبـــک تربیـــتـــی ناکارآمـد دچار اسـترس باشند.

از نظــر زیـــســتی نیـز سروتونیــن یکـی از انتـقال دهنده های عصبی اســت (یعـنـــی مواد شیـــمـیایی در مغز که در جهـت انتقـال اطلاعـات در سلولن های عصـــبــی عمل می کنــنـد) که به همــخوردن تعادل شیــمــیــایی آن در مغــز، می توانـــد به اختلـال وسواس دامـــن بزنـد.

امـــا سروتونین نیـــز پاسخ کامل نیـــســـت. به طور یقیـــن عوامـــل دیـگــری نیز وجود دارنــدکـــه در بروز این اختــلـــال نقـــش دارند.

برای مثال با اسـتفـــاده از ابزار نوین تصویربـرداری، مغـز افـراد مبــتـلا به ایـــن اختــلال را با افراد عادی مقایـســه کرده انــد و در زمــیـنـــه کارکرد مغـــز و انــدازه قســـمــت های مختــلـــف مغـز آنـان، تفـــاوت هایی را یافــتــه انــد.

عوامل محــیـطـی

عوامل محیـطـــی مختلـفی در شکــل گیـــری وسواس دخـــیل انـد. مثــلا بعــضی از نظـــریـه پردازان معتـــقدنــد سختگـیری در آموزش آداب دســتـشویی رفـتـــن در سال های اولیـه کودکــی، ممــکــن است منجـر به بروز وسواس در کودک شود و تا سال های بزرگـــســالی باقـی بمـــانـد.

علاوه بر آموزش توالت، کلــا سبـک های فرزنــدپـروری بسیـار سخــتــگیـــرانـــه که در آن، والــدین قوانـیـــن سخت اعمــال می کنـند و انتظـــاراتــی بیش از حد توان بچه ها را دارند، می تواند زمــیـنه ساز وسواس شود. تجـــربه نشان داده است افـرادی که والـدیــنـــشان از آنهــا بیش از حد انتـــظـــار داشتــه انــد، معــمولا خودشـان هم از خود انـتـظـــار غیرواقع بیـــنــانـــه ای دارند و در زنـــدگی به خودشــان و شایــد اطـــرافیـــانشـــان بســیـــار سخــت می گیـــرنـد و به همین دلــیل معـمولا با ایـنکـــه افـراد موفقی هســتـند، از زنــدگی شان چنـــدان لذت نمـــی برند.
افرادی که اصــطلــاحـــا کمال گرا نامـیده می شوند، معـــمولا دسته ای از این افـــراد هســتند. از دیگر عوامل مهم، الگوبرداری از فرد دچـــار وسواس است.

کودکـــانـــی که در کودکی شاهـد رفـــتـــارهـــای وسواسی والـدیــن یا یکی از اطـــرافیان نزدیــک خود بوده اند، ممکـن اســت بر اثـر مشاهــده، ایـــن رفتــار را آموختـــه باشند.

وقتـی مادر یا پدر پس از بیـــرون آمدن کودک از دســتشویی، از او می پرســـد «دســـت هایـت را شسـتـی؟» و او جواب می دهد بلـه امـــا از او خواســتــه می شود برود و تمـــیـزتر بشوید، به تدریــج این مطمئن نبودن در خود بچه هم شکـــل می گیـرد. البتـه ایــن امـــر فقـــط مربوط به کودکی نیست.

تجربـــه بالـینی نشان داده است گاهــی رفـتــارهای وسواســی یکـــی از همســران سبـــب بروز یا شدت وسواس در دیـگری شده است. اســترس های مخـتـــلـــف نیـــز از جمــلـــه مواردی اسـت که می توانـــد به بروز یا شدت گرفتـــن وسواس یک فرد منـجر شود. بیشتـــر افراد دچــار وسواس اشاره می کنـــنـد وقتی دچـــار اســـتـرس می شوند یا به هر دلـــیلی ناراحتی دارند، وسواس آنهـا شدیـدتر می شود.

دلایل و نحوه درمان وسواس فکری در زنان و مردان

نظرات کاربران (0)

دیدگاه ها بسته شده اند.