عاقبت رباخوار و احادیثی در مورد جنگ با خدا یا رباخواری

یــکی از مواردی که قرآن کریــم به صراحتـــاً دربــاره آن سخن گفــتــه و مردم را از ارتــکـاب به آن نهی فرموده، «رباخواری» اســت. رباخواری از نظــر قرآن کریـــم حرام است و ربــاخوار با ایـن عمـــل به جنـگ با خدا می‌ـــرود.

امـیرالمؤمـنیـن(ع) در این خصوص میـ‌ـفـــرماید: هرکس ربــا بخورد خداوند شکم او را از آتــش جهـــنم پر‌ــمیــ‌کـنــد و به قدر آنـچـه که از ربــا مال بدست آورده اگـــر در راه خدا انفـاق کنـــد خداوند قبول نمـــیـ‌ـکنـــد، همــچـــنــیـن ربــا‌ــخوار همــیــشــه در لعنت خدا و فرشـــتگـــان اسـت.

رسول اکرم می‌ــفـــرمایـــد: هرکـه ربــا بخورد سرانجـــام او به فقر و بیـ‌چیــزی میـ‌ـــانـــجـــامد؛(نهــجــ‌ـالفــصـــاحـه)

در هشت آیـه از آیات قرآن کریـم درباره «ربـــا» سخـــن گفتــه شده اســـت که ما بخـشی از ایـن آیات را همـــراه با تفــسیر آنــهـا از تفـــسیــر نور حجــت‌الـاسلام محـســـن قرائتی برای علــاقهـــ‌ـمندان میـ‌ـــآوریـــم:

سوره بقــره آیه ۲۷۸
«یَأَیـــّــُهَا الــّــَـذِـــینَ ءَامَـــنـُواْ اتــّـــَــقـُواْ الــلـــّـَهـــَ وَذَــرُواْ مَـــا بَــقـِـــىـــَ مِــنــَ الـْرّـِبَو اْ إِنــْ کُــنْــتــُــمْ مُـؤْمِـنِینـَــ‌»؛ اى کسـانـى که ایمـان آوردهـــ‌ـــ‌ـــایــد! تقواى الـــهى پیــشه کنید و آنچـه را از (مطالبـات) ربـا باقـى مانده اســـت، رها کنید، اگـــر ایـــمـــان داریـد.

نکتهــ‌ها
در آیات قبل به مفـاســـد ربـــا اشاره شد که ربـــا فرد و جامعـه را از تعـادل خارج و آشـفته مى‌‌کـند؛ «یتـخــبـّـــطـــه الشــیطـــان» و روشن شد که ربــا در حقیـقت کم شدن اسـت، نه زیاد شدن؛ «یمحــق الـــربا» اکنون نهــى از ربا را صریـحـــاً بیــان مى‌ـ‌کـنـــد. «ذروا مابقـــى من الـــربا»

در تفـــاســـیـــرِ مجمـع‌الـبـــیان، المـیـزان و مراغـى نقـل شده اسـت که وقتى آیــه تحــریم ربــا نازل شد، برخى از صحـابه همـــانــنــد خالـدبن ولید، عباس و عثمـان، از مردم مقـدارى طلـــب از بابـت ربا داشتـنـــد، آنهــا در مورد طلــبکارى خود، از پیـامبــر(ص) کسـب تکلـــیــف کردنــد و آیـه فوق نازل شد. پیامــبـر(ص) بعـد از نزول ایـن آیـــه فرمود: عبـاس، عموى من نیــز حق مطالـبـه ربـــا ندارد و قبـــل از همـه، باید خویشـــان من دست از ربا بردارنـد. همچـــنان که در طى خطـــبهـ‌ــ‌اى فرمود: «وکلـّ ربـا فى الجاهــلــیــة موضوع تحـــت قدمىـــّ هاتیـــن و اوّل ربا اَضــع ربـــا الــعـــبــاس» تمـام ربـاهاى مقـــرر در دوره جاهـــلـــیــت را زیر پاى مى‌‌اندازم و از همه پیـــشـــتر رباهـــایى که براى عباس است.

عاقبت رباخوار و احادیثی در مورد جنگ با خدا یا رباخواری

 

پیـــام‌هـــا
۱- ربــاخوارى، از عادات زمان جاهــلیــت بود که مسلمانان صدر اســـلــام نیز به آن آلوده بودنــد. «یا ایـهــا الـذین آمـنوا… ذروا»

۲- تقوا، مرحلـهــ‌ـ‌اى بالــاتــر از ایمان اســـت. «یا ایهـــا الـــذیـــن آمــنوا اتـــّـقوا الــلّــه»

۳- ربـاخوار، مالک بهـره نمـى‌ـــ‌ـــشود و اسلام سود رَــبـــَوى را به رســمـــیّت نمـى‌ـ‌ـــشناسد. «ذروا مابقى من الربا»

۴- لازمـهــ‌ ایـمـان و تقوا، صرف نظــر کردن از مال حرام اســـت. «ان کنــتـــم مؤمـنین»

سوره بقره آیـه ۲۷۹
«فَــإـِــنـْ لَـمـــْ تَـفـــْعـــَــلُواْ فَـأْذَـــنُواْ بِحــَــرْبٍ مِنَ الــلّـــَهِ وَرَســـُولِهِ وَإـــِـــنْ تُـــبــْتُـــمـْ فَــلــَکـُمْ رُءُوسُ أَــمْوَ لِکُــمْ لَـــا تَظـْــلــِـمـُونَ وَلـــَــا تُـــظـــْـــلَـمُونَ‌»؛ پس اگر چنــیـــن نکردید، (بدانـــیـد که) اعـلان جنگ با خدا و رسولش داده‌ـاید و اگر توبه کنــید، (اصل) سرمـــایـه‌ـهــاى شما از آنِ خودتان است. (ودر ایـن صورت) نه ستـــم مىـ‌‌کــنـیــد و نه بر شمـا ستـم مىـــ‌‌شود.

نکـتــه‌هـا
در اسلــام، نه اجــازه ربــا و بهره‌ـ‌ــکشى و اســـتثمــار داده شده و نه اموال مردم یکـ‌ـ‌ـجانبــه مصـــادره مىـ‌ـــ‌ـــشود. در بعــضـى نظامـ‌ـــ‌ـهـــا، مالـکیــت ملغى و تمــام اموال را از صاحـــبـــانــشـــان مى‌‌ــگــیــرنـد و در برخى دیـگـــر، استثمـــار و بهـره‌‌کـشى و ربا، به هر شکـلى آزاد اسـت.

پیامــ‌هــا
۱- رباخوار، محارب با خداسـت. او باید بداند که در ایــن جنگ، در یک طرف او قرار دارد و در طرف دیـگــر، خداوند جبّـار. «فأــذنوا بحرب من الـــلــّـه»

۲- ربـاخوارى، گنـــاه کبیره اسـت. چون اعــلـــام جنــگ با خداوند است. «بحــرب من الــلـــّـه»

۳- رباخوار، گمـان نکـــنـــد با مردم محـروم طرف اســـت، بلـــکـه خداوند به حمایــت از محـــرومان برخاســته و از حقّ آنــان دفاع مى‌‌ــکــنـــد. «بحــرب من الــلــّـه»

۴- چون رباخوار محـــارب با خداست، از وظایـــف حکومت اســـلـــامـى مبـــارزه با ربـاخواراى است. «فأــذنوا بحــرب من الـلّــه»

۵ – براى محـاربیـــن با خدا نیــز راه توبه باز است. «بحـرب من اللّـه… وان تبــتـم»

۶- ربـــاخوار، تنهـا مالک اصل مال اســـت، نه بهـره آن. «فلکم رؤس اموالکـــم»

۷- براى نجـــات محــرومان، اصـــل مالکیـــّــت مردم را نادیده نگیـــرید و مالــکـیـّــت خصوصى در اقتــصـاد اســـلامـــى پذیـــرفتــه شده اســـت. «فلکـــم رؤس اموالکــم»

۸ – سلــطـهـ‌پـذیـرى و سلــطهـ‌ـگرى هر دو محکوم اســت، نه ظلم ببــینــید و نه ظلـــم روا داریــد. «لاتـَــظـــلِـــمون ولا تُـــظلمون»

۹- انتــقام ممـــنوع اســت. به ربــاخوار توبه کنـــنـــده نیــز نبـــایـد ظلم شود. «فلکـــم رؤس اموالکـــم لا تَــظلمون ولا تُظـــلــمون»

۱۰- به توبه کنندگان، نبـایــد بخـــاطـــر خلافــ‌ــکـــارىـــ‌‌هـــاى پیــشــین ظلـمــى شود. سرزنش کسانى که قبــلاً خلافـ‌ـــکار بوده‌‌ـانـــد ممـــنوع اســت. «فان تبــتم… لاتَظـلـــمون ولاتُـظلمون»

۱۱- اسـتقرار عدالـت اقتـصـادى، از وظایف حکومت اسلـــامـــى اســت. «لاتــَـظــلـــِمون ولا تُظـــلمون»

سوره نساء آیـــه ۱۶۱
«یَـــأـَیــُّهــَــا الــّـــَـذِـیـنَ ءَامـَنُواْ لَــا تَأْـــکـــُلُواْ الْرِّـبـــَواْ أَـــضــْــعـــَفاً مّــُـضـَعـَفـَـــةً وَاتَّقُواْ اللَّهـــَ لَعـــَلـّـَکُــمـــْ تُفـْـــلـِــحـُونَــ‌»؛ اى کسانـى که ایـمـــان آورده‌‌ـایـــد! ربـا (و بهره‌ پول) را با افـزودنـــ‌ــ‌هـــاى مکـرّــر نخوریــد، از خدا پروا کنـید تا شاید رسـتـگـــار شوید.

نکـته‌هــا:
ایــن آیــه همـــراه با هشت آیـهـ‌ بعـد، در میان آیـــات جنـــگ اُـــحد قرار گرفتــه اســت. شاید ایــن امـر به این جهت باشــد که مســـائل اخــلـــاقـى و اقــتــصادى، در یک نظام دفـــاعى مؤثـر اسـت. جامــعه‌‌ـاى که افرادش اهــل اخـــلاص و ایـــثـــار، و سبقت در کارهاى خیـر، و اطــاعـــت از رهــبــر باشـــند، در جنــگ هم موفق خواهنــد بود، ولى جامــعـــه پول پرست و بخـــیـل و نافرمان و مصرّ بر ارتکــاب گنـاه، یقیـنـاً شکســـت خواهد خورد.

آیـات تحـریــم ربــا، در چنـد مرحـله و به صورت تدریـجى نازل شده اسـت. گام اول، انــتقـــاد از ربـاخوارى یهود بود: «و اخذهم الرّبـــا وقد نهوا عنـــه» گام دوم ایـن آیــه است که منع از ربـــاى چندین برابــر مىـــ‌ــ‌ـــکــنـد و در گام سوم، اسلام حتــّى یک درهـم ربا را تحریــم و به منـــزلهــ‌ جنگ با خدا معـرفى کرده است.

پیامـــ‌ــها
۱- ایـمان، زیـــر بناى عمل به دستورات است. «یا ایـــّهــا الــّذیـــن آمنوا لاتاکـــلوا الـــرّـــبـــا»

۲- قبل از تحــریم ربا، نمونه‌ـ‌ــهاى زشت و برجستـه آن تحـریــم شد. «اضـعافاً مضاعــفة»

۳- رعایـــت تقوا در مسـائل اقـــتــصـادى بشدت لازم است. «لا تأــکلوا الربــا… اتـقوا الــلـــّـه»

۴- رسـتـگارى با رباخوارى بدسـت نمـىـ‌ــ‌ـــآیـد، بلکه با تقوا حاصـل مىـ‌ـ‌شود. «لا تأـــکـلوا الـربا… واتـّقوا اللــّه لعــلـــکم تفـلحون»

۵ – ربـاخوار، نه در دنــیــا رستگـار اسـت، (به خاطر تشدیـــد اختـلـــافـــات طبــقــاتـــى که منــجــر به تفــرقـــه و کیـــنه محرومان و انـفجـــار آنـها مىـــ‌ــ‌ـــشود) و نه در آخـــرت. (به خاطــر گرفـــتــارى به قهر خداوند). «لا تأـکلوا الــربــا… لعــلّکــم تفلـــحون»

عاقبت رباخوار و احادیثی در مورد جنگ با خدا یا رباخواری

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (0)

دیدگاه ها بسته شده اند.