لطفا به خودتان ظلم نکنید و حق اندان تناسلی را نیز ادا کنید !

لطفا به خودتان ظلم نکنید

لطفا به خودتان ظلم نکنید و حق اندان تناسلی را نیز ادا کنید !

خدای متعـال عدل محــض است و از او هیچگونه ظلـــمی چه در دنـــیا و چه در آخــرت، صادر نمـــی شود. لذا اگـــر عقـــل قاصر بشـــر موردی را در عالــم خلـقــت نپسـنـدیـد، دقـت در کنـــه همــان مورد، عامــل رهــنـــمون شدن آدمی به اثبات عدالــت خداوند می باشـد.

تأـمل در پدیــده هائی چون سیــل، زلــزله، صاعـقه، بلـــاهـــای دیگــر سماوی، و نیــز وجود حیوانــات درنـــده آبی و خشکی، نوزادان معـیوب و ناقـــص الخـــلـــقـه، اخــتلـاف در طبـیـعت و سرشـت آدمـــیـــان، تفاوت های مرد و زن، هیبـــت های مختـــلـــف و اشکــال و رنگ های گوناگون آنـــهـــا، و تمام ممیزات موجودات از هم، ما را متوجه این مهم می کند که آنـچه مربوط به فعل خداوند است، شرّ نیـــســـت و از خیـــر محض، شرّـــی صادر نمی شود. و آنـچـــه شرّ شمـــرده می شود مربوط به افـعال خداوند نمی باشـــد بلـــکـه حاصـــل آزادی انـسان در محـقق کردن خواسـتــه های خود اســت. اوست که با قوای انــتخـــابگـــرش، شرایطـی را خلـق می کنـــد که باعث دگـرگونی در نظام اعتدال می شود.

ظلم بندگــان به سه دستـــه کلـــی قابل تقسیم است. ایـــن سه دســـتـه عبارتـنـــد از:

 

۱- ظلـــم به خداوند

خدای را آنگونه بایــد شنـــاخت که هســـت، نه آنـــگونه که نیســت، علماء علم کلام برای حضــرت ربــّ جلـــیـل، با بهره گیــری از آیــات قرآن کریـــم ویژگی هائی برشـمــرده اند.
اوصافی چون علــم، قدرت، حکمـــت، خلــق، رزق، سمـع وبصـر.. . را اثبات و نیـز اوصافـی چون جسمانـــیت، محدودیت، شریـــک، اولاد و.. . را نفـــی و سلب نموده اند، بنابرایــن اگر صفتی از صفــات ثبوتی خداوند نفـی گردد و یا وصفــی سلــبی، اثبات شود درک بشـر از خدا ناقص شده و محدود می گردد و ایـن ظلم به او شمرده می شود.
افــتـراء به خدا بستـن و تکذیـــب او به تکـــذیب آیــات و نشـــانه هایش از زیـــر مجـــموعه های ایـــن معصیـت بزرگ است.

«… مَنـــْ أَظـْــلَمـُ مِــمـــّـَنِ افْـــتَـــری عَلَـــی الـلّــَهـــِ کذِـبـاً…»[۱]
چه کسی ظالم تر است از آنکه بر خدا افتــراء بنـدد؟

این عبارت نُـــه بار در قرآن کریـم تکرار شده اســت.[۲]
نسبت فرزنـــد به خدا از معــاصی غیـر قابــل توصیفی است که متـــأـــسفـــانـــه گروهی از جمـعــیــت کره زمــین بدان آلوده بوده اند.

«وَ قالــُوا اتـــَّخـَذَ الــلّـَهـــُ وَلـــَداً سُبـْـــحـانَــهُ بَـلــْ لَهـــُ ما فِی السـّــَمـاواتِ وَ الـْأَـرْضـِ کلٌّ لَـــهــُ قانِـــتـُونَ»[۳]
یهود و نصـارا گفتنـــد: خدا برای خود فرزندی برگــزیـــده اســت، منــزه است او، بلکــه هر آنـچـــه در آســمــانهـــا و زمـــیــن اســت از آن او بوده و همه در مقابـل او خاضـــعـــنـد.
و براســتی ایـن پست تریـــن توصیف است و اگـــر از این سخن آسـمـانها متـلــاشی و زمــیـــن شکافــتـــه و کوهها فرو ریـــزد، زیاد نیســـت.

«وَ قالُوا اتــّـَــخــَذَ الـرَّــحْمنُ وَلــَـــداً، لَـــقـــَـدْ جِئْتُــمـْ شَیئاً إِدّـــًــا، تَــکـــادُ الســّـَماواتُ یتـَــفـــَطـّـَرْــنَ مِــنـْــهـــُ وَ تَـــنـــْـــشَــقــّـــُ الـــْـأَـــرْـضـُ وَ تَخِـرّــُ الْجِبالُ هَدّـــًـــا»[۴]
گفـــتـــنـد: خدای رحــمــن فرزندی برای خود برگزیــده اسـت، براســتـی چیـــزی زنـنده گفـتـــیـد، نزدیک اســت بخاطر ایــن سخن آسمـــانـــهــا متــلاشی، زمیـن شکافـتـــه و کوههـا به شدت فرو ریـزد.
نسبــت شرک که صدها بار، قرآن به آن پرداخـته است و حدود دویسـت بار بدان تصـریح می نمـــاید از مصـادیـق ظلم به خدا محسوب می شود.

«أَ یشــْـرِـــکونَ ما لا یخــْـــلُـقُ شَـــیئاً وَ هُمْ یخْلَـــقــُونَ»[۵]
آیا چیـزهـائی شریک او قرار میدهــید که چیزی نمی آفـریـــنــنــد و خودشـان مخـلوق هســتـند.
و براسـتـــی شرک و دو گانه پرسـتـــی ظلمـی عظیــم و افتـرائی بزرگ است.

«وَ إِـذْ قالـَ لُقــْمـانـــُ لِابـْـــنِـــهــِ وَ هُوَ یعِــظُهُ یا بُنـــَــی لا تُـــشـــْرِک بِاللّـــَـهِ إِــنـــّـَ الـشّـِـرْـــک لَظـُـــلْـمٌ عَظــِیـــمـٌ»[۶]
بخـاطر آور زمـــانــیـــکه لقـــمـــان فرزندش را موعظــه میـــکــرد و گفـت: فرزندم برای خدا شریــک قرار مده که شرک گنــاهـــی عظیم اسـت.

«إِــنـّـــَ الـــلــّــَهـَ لا یغْـفِرُ أَنـْ یشْـرَک بِهِ وَ یغــْفـــِرُ ما دُونَ ذلـِک لِـــمـــَنْ یشــاءُ وَ مَنـــْ یشْرِک بِـــالــلــّـــَـــهـــِ فَـــقـَدِ افْــتــَری إِثــْـمـاً عَظــِـیــمــاً»[۷]
خدا هرگز شرک را نمی بخشـــد و کمتر از آن را برای کســـی که شایسـتــه بدانـد می بخشـــد، و آنکــه برای خدا شریـــک قرار دهـد، گناه بزرگی مرتکــب شده است.

۲- ظلم به عبـــاد

هر انـســـانـی حقّـــی در حیات دارد که ایــن حقوق را خالـق او معـــین فرموده اســت. و طبیــعی اسـت که تعــدّــی به حقوق وی ظلــم و ستـــم شمــرده می شود. جان هر انـســـانــی، مال و ثروت او، عرض وآبرویش، حریــم های سه گانـــه وی را تشــکـیل می دهــنــد. و لذا تعدّـــی به هر کدام از این سه حقـّ، گنــاه کبـــیــره شمرده شده و پایـــمال شدن حقّ الناس و در نهـایــت نادیــده انگــاشـتـن حقـــّ خدا محسوب می شود.
هر نوع آزار جسـمـــانـــی، قتل و ضرب و جرح انــســان ممـــنوع اسـت.

قال رسول الـلَّه صلــی اللــه علـــیــه و آلـــه:
«… وَمَنْ لَـطـَمــَ خَــدَّ مُسْـلـِـمٍ لَـطـْمَـهً بَــدّــَدَ اللــّـــَــهــُ عِظامَهـــُ یوْمَ الـْـقـــِیمــَهِ»[۸]
آنکه یک سیـلی به صورت مســـلـــمـان بنوازد، خداوند در روز قیامــت استخوانهـایش را از هم می گسلـــد.
سرقـــت اموال، دزدیـدن حقوق، غصـب اموال، حبـس حقوق و سلــب امـنـیت اقـتصادی وی حرام اســت.

به این روایـت که از امام عصــر عجّل اللـّـــَه تعـــالــی فی فرجــه نقـل شده اســت، توجه کنـیـــد:
«لایحِلّـــُ لِـاحـــَـدٍ انــْ یتــَــصَرّــَـفـَ فی مالـِ غَیـرِــهــِ بِـغــَیرِ اذْـــنِــهــِ»[۹]
جایــز نیـســـت کســـی در اموال دیـــگـر بدون اذن او تصرف کند.

عِرض انســـان نیـز حریـمـی بس مهم دارد و هرگونه تعدّی به این حریـــم و به هر شکل، معصـــیت اســـت. در ایـــن رابطــه، غیــبـــت، تهـــمت، فتنـــه گری، حقــد و کینــه، مکـر و حیـــلـــه، فساد جنـسی، قذف، چشم چرانـی، تجســـّـــس، تحقیر، آزار، دروغ گفـــتن، عیــبـــجوئی، شمــاتــت، افـــشـــاء اسرار، غضـــب و.. . تحـریم شده اند.

قال زیـن الــعابــدین علــی بن الـــحـسین علــیـــهـمــا الــســـلام:
«مَنْ کفــّـــَ عَنـْ اعْـراضـــِ الـــمـــُـــسْلـــِمیـــنَ اقالــَ الــلــّـــَـهُ عَثـــْــرَـتَهـــُ یوْمَ الــْــقــِیـمـــَهِ»[۱۰]
کسی که از دست درازی به عرض مردم خودداری کند، خداوند لغـزش های او را در قیــامـــت نادیده می گیـــرد.
ناگفتـــه پیداست که هر کدام از حقوق سه گانــه مستـــثنـــیاتـی دارد که آثـــار و عواقب برخی افعـــال خود انســـان می باشنــد. مثلـــًــا جان کسی که به حریـم جان انـســـانـی تجـاوز کرده اســـت، محترم نیـست و حکم قصـــاص بر او جاری می شود و یا کسی که مرتــکـب جنـــایــت مالـــی شده اســت، اموالـش محـتــرم نبوده و بایـسـتی به پرداخـــت دیه و خســارت مجبور شود. و یا آنـکـه بدعتی نهاده اســـت، شهـــادت دروغی داده اســت، مرتـــکــب تجـاوز به عِــرض کسی گشــتـه است، عرض او محتـــرم نبوده و بایــد حد و تعـــزیـر را تحمـل کند و یا در شهــر گردانـــده شود و تبعید یا حبـــس شود. اینهـا قوانـینـــی است که برای حفـظ حرمت های سه گانــه و منــع تجــاوزهــای دیـگــر و تنـبـــیــه متجـــاوز، وضع شده است.

۳- ظلـم به خود

روان آدمــی و اعضـاء و جوارح وی بر او حقوقی دارنــد، رعایـت این حقوق عدل و تجــاوز به آن ظلم اســت.
«… رَــبــّــَــنا ظَـلـــَمْــنــا أَـنْفُســَنـــا وَ إِنـــْ لَمــْ تَغــْـــفـــِـرْ لَنــا وَ تَـــرْـحَـــمـْـــنا لَنَــکونَنَّ مِـــنَ الْــخاســِرِــیـــنـــَ»[۱۱]
پروردگـــار ما، ما به خود ستم کردیـــم و اگر ما را نبخـشی و بر ما رحم ننــمـائی از زیانــکــاران خواهـیــم بود.

امــام سجـــاد علیـــه الـسلام در رساله حقوق خود که از گنجـــیـــنـــه های اخلاقـی شیـــعــه است، حقوق زبان، گوش، چشـم، پا، دست، انـــدام گوارشی و تناسلـــی را بیــان فرموده اســت.[۱۲]

هر کدام از اینـهــا جهت اعــتدالــی دارنـد. خروج از ایــن جهــت، اســراف و اقـتار و یا افـــراط و تفریــط شمـــرده می شود. اســتفاده از هر کدام در مســـیــری که خدا عضو را برای آن مسیر خلق نکرده ظلم به عضو اســـت. استـــفـاده از زبــان در گنــاهـــان زبـــانــی، گوش در استــمـــاع حرام، چشـم در لذّـت های نامشـروع، دست و پا در حرکت به سوی عمـل غیر جایـــز، شکم در مأــکولات و مشــروبات حرام، انــدام تنـاســلــی در فحـشاء و.. . عضو کشی محــسوب می شود و حرام اســـت. همـان طورکـه سلــب جان و خودکــشــی از محـــارم بزرگ می باشد و همــانگونه که ذلّت نفــس با تحـــقـیـــر خود یا چاپلوسی و تملـــّـــق و یا حسـد، حقد، حسـره، غصـّـه، غضب، عجــب، کبـــر و.. . خطاء محـسوب می شوند.

«وَامّا حَــقُّ فَــرَجِـک فحـــِـــفْظُـهـــُ مِمّا لایـحـــِلـــُّ لَک وَالــْـــاسْــتـــِعانــَهُ عَـــلَیـهـــِ بِــغــَـــضِّ الـــْــبــَصَــرِ»[۱۳]
حقـــّ انـــدام تناسلی ایــن اسـت که آن را از حرام بازداری و برای این کار از پوشاندن چشــم از محرمــات کمک گیری.

آنچــه را که از تقــســیم ظلـم بیان کردیـم، برگــرفته از فرمایش مولای بیان و امـیـرمــؤمــنـــان علیه السلــام بود.

«الــا وانــّــَ الـــظـُّـــلْــمـَ ثَـلــاثـَـهٌ، فَـظــُـــلْمٌ لایغْــفَـــرُ، وَظــَلْـــمــٌ لایــتْــرَـک، وَظـــُـلْمــٌ مَــغــْـــفُورٌ لایـطـــْــلـــَـــبُ، فَـامــّـَا الظـــّــُلـــْـمـــُ الـّـَـذی لایغـــْفـَرُ فَالـــشـــِّـرْک بِالـــلّـــَـهـِ، قالـَ الــلّــَــهُ تَـعـالـی (سُبْــحـــانـــَهـــُ) «انـــّ الـلــّـَهَ لایــغْــفـِــرُ انْ یشْرَـــک بِـهـِ» وامــّا الـظـُّــلـــْـمُ الــّـــَذی یغــْـــفَـرُ فَظـــُـلـْـــمـــُ الـــْـــعَبْـدِ نَفْسَهـــُ عِـنْدَ بَـعْضـــِ الـْهـَنَـــاتـــِ، وَامــّـــَا الـظـّـُـــلــْــمـــُ الّــَذی لایـــتْـــرَـک فَظــُلْمـــُ العِـــبادِ بَـــعـــْضــُـــهــُـــمْ بَــعْضاً»[۱۴]
ستـــم بر سه گونه است: ستـــمـی که هرگـز بخشوده نمی شود، و ستــمی که بدون مجــازات نخواهـد بود و ظلمی که از آن صرف نظـــر می شود. ستـمــی که بخـــشوده نمی شود شرک اســت که خدای متـعال می فرمــایـــد:« خداوند هیـــچگــاه شرک بخود را نمــی بخشـد». ستمـــی که بخــشوده می شود، ظلمـــی است که انسان به خود نموده( ایــن گناهان قابـلـــیـــت بخــشـش را با شرایــط خود دارنـــد)، ستمی که رهـــا نمــی شود، ظلم بنده به دیـــگران اسـت( حقوق غیـر).

پیـامــبـــر خدا صلـی الله علیه و آلــه نامه اعــمال بنـدگــان را، سه نامــه و بر اســاس تعـــدّــی به حقوق سه گانـــه بر شمــرده اســـت.

«الـــدّــَواوینُ عِــنْدَـالـــلـــّـــَهـِ ثَلـــاثـَهٌ، دیوانــٌ لایعْبــَاءُ اللـّــَــهُ بِهـِ شَیئاً، وَ دیوانٌ لایتْـــرُـک الـــلَّهـــُ مِنـْــهُ شیئاً، وَ دیوانٌ لایغْـــفـِرُــهُ الــلـــَّــه»[۱۵]
کتابــهـــا و دیوانها نزد خداوند سه قسـمــند: دیوانـــی که خداوند به آن سخـت نمــی گیــرد واز آن می گذرد، دیوانــی که خداوند چیزی از آن را فرو گذار نخواهد بود، دیوانـی که هرگــز خدا او را نمــی بخشد. سپس حضرت ظلـم بنده بخودش، ظلم بنـده به غیـــر و ظلم بنــده به خدا را به عنوان مصـداق هر سه دیوان برمی شمرد.

و الــبـــتـه تکبر، مایــه اصلـــی تعدّـی به حقوق سه گانـــه و انـــجـام سه قســـم ظلم اسـت که انسان را وادار می کنــد نســبـــت به مافوق عصیـــان ورزد، و بر مادون غالـــب شود و نفس خود را برای یاری ظالـم و یا ظلم به خود همـــراهی نمـــایــد.

قال علی علـیـــه السـلـام:
«للـــِــظـــّـالــِـــمــِ مِـنَ الــرّـِـــجالـــِ ثَـــلـــاثــُ عَـلـــامــاتـــٍ، یظـْلِمـُ مَـنـْ فَوْقـــَـهُ بِــالـْــمـَعـْــصِـیـــهِ، وَمـَـــنـْ دُونَـــهـُ بِـــالْــغَلــَـبـَهِ، وَیظـــاهــِرُ (الْـــقـَوْمـَ) الــظَّلَـمَـــهَ»[۱۶]

مردان ظالم سه نشانه دارنــد: نســبـــت به مافوق نافــرمان، به ضعــیف تر از خود قلـــدر، و پشـتیـــبان ستـــمــکـــارانـــنـد.
ناگفـته نمــانــد که ظلـم به بنـدگــان و ظلـــم به خود، چون در واقـــع تعدّی از قوانـینی است که خداوند متعـال برای بنــدگـــانش مقرر فرموده است، ظلم به خداوند نیــز محـــسوب می شوند، هرچنـد که اصــطلـــاحاً ایـــن سه، قسـیم یکـدیــگرنــد.

پی نوشت ها
[۱] انعـام- ۲۱٫
[۲] انعام- ۲۱ و ۹۳ و ۱۴۴، اعـــراف- ۳۷، یونس- ۱۷، هود- ۱۸، کهــف ۱۵، عنـــکبوت- ۶۸، صف- ۷٫
[۳] بقره- ۱۱۶٫
[۴] مریم- ۸۸ تا ۹۰٫
[۵] اعـراف- ۱۹۱٫
[۶] لقـمان- ۱۳٫
[۷] نساء- ۴۸٫
[۸] وسایل الـــشــیعـه- جلــد ۱۲- صفـــحه ۲۱۰٫
[۹] وسایل الشــیعه- جلـد ۱۷- صفحه ۳۰۹٫
[۱۰] بحـــار الـــانوار- جلـــد ۷۵- صفحه ۲۵۶٫
[۱۱] اعــراف ۲۳٫
[۱۲] وسایل الـشیعه- جلــد ۱۱- صفحه ۱۳۱٫
[۱۳] تحف الـــعقول مترجــم- صفــحه ۲۹۴٫
[۱۴] نهج البلـاغه- خطـــبـه ۱۷۵ به ترتیب فیض و ۱۷۶ به ترتــیب صبـحى.
[۱۵] نهایه البـدایه- جلد ۲- صفحه ۵۶٫
[۱۶] نهج البلـــاغــه- حکـمت ۳۴۲ به ترتـیب فیض و حکمت ۳۵۰ به ترتــیب صبـــحـى.

منبع:

اخــلاق در قرآن و سنـــت حاوی یکصـد مبحث اخـــلــاقـــی، ج ۲، ص:۱۳۰

hawzah.net

مطالب مرتبط