مراسم سیزده بدر و آیین برگزاری سیزده بدر در ایران

سیزده بدر یا روز طبیعت که سیزدهمین روز از سال جدید شمسی می باشد که ایرانیان این روز را جشن گرفته و به دل طبیعت می روند تا در این روز در طبیعت باشند سیزده بدر یکی از جشن های باستانی ایرانیان می باشد در ادامه تصاویر و جزئیات بیشتر مراسم سیزده بدر و آیین برگزاری سیزده بدر در ایران را در سایت دانستن خواهید دید با ما همراه باشید.

سـیـزده بدر

به گزارش سایت دانستن: سیـــزده بدر سیزدهـمـــین روز فروردین ماه و از جشـــن های نوروزی اســـت. در تقویم‌های رســمی ایـــران ایـــن روز (سیـــزده بدر) روز طبـیعـت نامگذاری شده‌اســـت و از تعــطیـــلات رسـمــی اســـت.برخی بر این باورنــد که در روز سیـــزده بدر باید برای راندن نحســی از خانه بیرون روند و نحـسـی را در طبــیــعــت به در کننـد. بعد از سیزده به در، جشـن های نوروزی پایــان می پذیرد.

سخن پیـــرامون جشـــن «سیزده بدر»، همـاننـــد دیـگر جشن های ملــی و باستـانی ایران، نیاز به پژوهش زیاد و مقدمـــه چینی ای طولانــی دارد، به ویژه جشنــی مانند سیـــزده بدر با این گســـتـــره ی برگزاری و سابقــه ی طولانی که ایـن پهنه و زمان تغـــیـیــراتی ژرف در آیـین ها و مراسـم ویژه ی این روز ایـــجـــاد کرده است.در ایـن راســتــا کوشش بر ایـــن بوده اسـت تا خردورزانه تریـن و مستـــنــدترین گفــتـارها، نوشتـــارهــا و نگـرش ها را در ایـن زمیـنه جشن سیزده بدر گردآوری کنـیم.

بهتــر است در آغـــاز، پیشگـــفتــاری پیـــرامون عدد 13 و روز سیـــزدهم و ایـــنکه آیا ایـــن عدد و این روز در ایــران و فرهنگ ایرانـی نحـس است داشـــته یا نه فراهم آوریم :

نخـســت بایـــد به ایـن موضوع توجه داشــت که در فرهنـــگ ایـرانی، هیـــچ یک از روزهای سال «نحــس» و «بدیـمــن» یا «شوم» شمـرده نشـــده، بلــکـه چنـانچـه می دانــیم هر یک از روزهـــای هفــته و ماه نام هایی زیـبـــا و در ارتــبـــاط با یکـی از مظـــاهــر طبــیـعـــت یا ایـزدان و امشاســپــنـــدان داشــتـــه و دارند، و روز سیزدهم هر ماه خورشیــدی در گاهشــمــاری ایرانـــی نیـز «تیر روز» نام دارد که از آن ِسـتــاره ی تیشتــر، ستـاره ی باران آور می باشــد و ایـرانیان از روی خجستـــگــی، ایـــن روز را برای نخــسـتـین جشـــن تیرگـــان سال، انــتخاب کرده اند.

همچـنـین در هیـــچ یک از متون کهن و هیچ دانــشـمند و نویســنده ای، از ایــن روز (سیـزده بدر)به بدی یاد نکـــرده انـــد بلکه در بیـــشــتر نوشتـارهــا و کتاب ها، از سیــزدهــم نوروز با عنوان روزی فرخــنده و خجـــسته نام برده اند.

سیـزده بدر

برای نمونه کتــاب «آثار الــبـاقیـــه» جدولی برای سعـد و نحس بودن روزها دارد که در آن جدول در مقابــل روز سیــزدهـــم نوروز کلمــه ی «سعد» به معــنی نیــک و فرخــنده آورده شده است.

اما پس از نفوذ فرهـــنگ اروپایـی در زمان حکومت صفویان رسیـــد که در ایـن فرهنگ نیـــز عدد 13 را نحــس می دانسـتـنـد، و هنوز هم با پیـــشـرفت های علــمـــی و فن آوری پیشرفـته اروپا، ایـــن خرافات عمــیقـا در دل بسیـــاری از اروپایــیـــان وجود دارد که در مقـایـسه با خرافـــات شرقــی، شمارگـــان آن ها کم نیـــســت و مثـال های بســـیــار دیــگــری مانــند «داشـــتن روزی بد با دیـدن گربه ی سیـاه رنـگ»، «احـــتمـــال رویدادی شوم پس از رد شدن از زیـــر نردبـــام» یا «شوم بودن گذاشــتن کلـــیــد خانـــه روی میــز آشپزخـانـه»،«خوش شانـــسـی آوردن نعــل اسب» و بســیـاری موارد خرافـــی دیــگر که خوشبـخـتانـــه تا کنون وارد فرهنــگ ما نشــده انـد و برای ما خنده آور هســـتـــنـــد.

اما تنـــهـا چیزی که در فرهنـــگ ایــرانی می توانـــیـــم دربـاره ی عدد سیـزده پیـــدا کنیـــم، «بد قلق» بودن عدد 13 به خاطــر خاصیـت بخش ناپـــذیری آن اسـت.(ایـــن خود نشـــانــه ای از دانش بالای ایــرانـــیــان از ریــاضـــی و به کارگیری آن در زنــدگی روزمــره اســت.)

اما وقتی درباره ی نیـــکویی و فرخـــندگی ایـن روز بیـشـتر دقـت می کنـــیـم منــابع معـقول و مستند با سوابـق تاریـــخـی زیادی را می یابــیم.همـــان طور که گفتـــه شد سیزدهــم فرودین ماه که تیـــر روز نام دارد و متعـــلق به فرشتــه یا امـشـاسپــنـد یا ایزد سپند (مقدس) و بزرگواری اسـت که در متون پهـــلوی و در اوستـــا تیـــشتـــر نام دارد و جشن بزرگ تیــر روز از تیــر ماه که جشـن تیـــرگان اســـت به نام او می باشــد.

تاریـــخچـه ی سیـزده بدر

همانـطور که پیشـــیـنــه ی جشن نوروز را از زمــان جمشـــید می دانـــنــد دربــاره ی سیزده به در (سیـزده بدر) هم روایـت هست که :

«… جمشیـد، شاه پیشـدادی، روز سیزده نوروز (سیـــزده بدر)را در صحرای سبــز و خرم خیـمــه و خرگــاه بر پا می کنـــد و بارعام می دهد و چنـــدیـــن سال متوالـی ایــن کار را انجـــام می دهد که در نتیـــجـــه ایــن مراســم در ایران زمین به صورت سنت و آیـــیـــن درمــی آیـــد و ایــرانــیان از آن پس سیــزده بدر را بیرون از خانـه در کنــار چشمه سارهـا و دامن طبیعت برگـــزار می کننـد …»

امـــا برای بررســی دیریـنـگی جشن سیـــزده بدر از روی منـــابـــع مکتوب، تمامــی منابــع مربوط به دوران قاجار می باشــنــد و گزارش به برگزاری سیـزده بدر در فروردیـن یا صفر داده اند، از همـــیـن رو برخــی پژوهشگــران پنـــداشـتـه انــد که جشـن سیـــزده بدر بیش از یکـــی دو سده دیریـــنـگـی ندارد امـا با دقـت بیـشـتر در می یابیــم که شواهـدی برای دیــرینگـی جشــن سیزده بدر وجود دارد.

همـانطور که پیش از ایـن گفتـــه آمـــد، تنوع و گوناگونی شیوه های برگــزاری یک آیـــیـــن، و دامنه ی گستـرش فراخ تر یک باور در میان مردمان، بر پایه ی قواعــد مردم شنــاســـی و فرهـنگ عامه، نشان دهــنـــده ی دیرینگی زیـاد آن اسـت.

همـچــنیـن مراســم مشابه ای که به موجب کتیـبـه های سومری و بابـــلی از آن آگـاهی داریم، آیــیـــن های سال نو در سومر با نام «زگـــموگ» و در بابـــل با نام «آکـیـتو» دوازده روز به درازا می کشیده و در روز سیــزدهـم جشـــنـــی در آغوش طبــیـــعت برگــزار می شده. بدیـن ترتیـــب تصور می شود که سیزده بدر دارای سابقـه ای دست کم چهــار هزار سالـه است.

شیوه های برگـزاری و مراســـم سیزده بدر

همانــگونه که اشـــاره شد شیوه های برگـــزاری سیـزده بدر و همچــنـــیـــن مراسـم و آداب سیزده بدر بسـیــار متفاوت و گسـتـــرده می باشد که در اینـجا به تفصیـــل نمی توان به آنهــا پرداخت، امــا همـانــطور که می دانیـم سیـزدهـــم فروردیـن تیشــتـــر روز می باشـد و آغــاز نیــمـسال دوم زراعی، و مردمــان ایرانـــی برای نیـایـــش و گرامیــداشت تیـــشتــر، ایزد باران آور و نوید بخـــش سال نیک به کشـــتـزارها و مزارع خود می رفـــتـند و در زمین تازه روییـده و سرســـبز و آکـــنــده از انـــبوه گل و گیاهـــان صحرایی به شادی و ترانـــه سرایـــی و پایـکوبی می پرداخــتــند و از گردآوری سبزه های صحــرایــی و پخـتن آش و خوراکـــی های ویژه غافل نمـی شدند.

بخــشـی دیــگر از آیــیـن های سیـزده بدر را هم باورهـــایی تشکیـــل می دهـنـد که به نوعی با تقدیـــر و سر نوشت در پیوند اســـت.برای نمونه فال گوش ایســتــادن ،فال گیــری (به ویژه فال کوزه)، گره زدن سبـزی و گشودن آن ،بخت گشـایــی (که درسمرقـــنـــد و بخارا رایج اسـت)و نمونه های پرشــمـار دیگر …از مراســم های روز سیــزده بدر هستــند.

از آئین های دیگر سیزده بدر که مانـند مراســم چهـــارشنبــه سوری و نوروز، پر شمار، زیبــا و دوست داشتنی است،ـبازی های گروهی، ترانه ها و رقـــص های دســتـــه جمـعی، گردآوری گیاهـــان صحـــرایی، خوراک پزی های عمومی، بادبادک پرانـی، سوارکاری، نمایــش های شاد، همـاوردجویی جوانان، آب پاشــی و آب بازی بخــشی از ایــن آییـن هاسـت که ریـــشه در باورهـــا و فرهنگ اساطیـری دارنــد. از جمــله شادی کردن و خنـــدیدن به معــنـی فروریـخـــتن انـدیـشه های پلـــید و تیـــره، روبوسی نمـاد آشـــتــی، به آب سپـــردن سبـزه ی سفـره ی نوروزی نشــانه ی هدیـه دادن به ایـزد آب «آناهـیتـــا» و گره زدن علــف برای شاهــد قرار دادن مادر طبیعـــت در پیوند میـان زن و مرد، ایجـــاد مسابــقـــه های اسب دوانـــی که یادآور کشـمـکــش ایــزد باران و دیو خشـک سالی اســت.

سیزده بدر

علـف گره زدن یکــی از مراســم سیـــزده بدر

افـســـانــه ی آفرینــش در ایـــران باســتــان و موضوع نخـــستین بشر و نخـــســـتـیـن شاه و دانـــسـتــن روایاتی درباره ی «کیومرث» دارای اهـمـیت زیــادی است، در «اوستا» چنـدین بار از کیومرث سخـن به میــان آمـــده و او را نخـســـتـــیـن پادشاه و نیز نخســتـیـــن بشر نامیده اســت.

گفــتـه های «حمزه ی اصــفـهانـی» در کتــاب «سِنی ملوک الــارض و الـــانبیـاء» صفحـــه های 23 تا 29 و گفــته های «مسـعودی» در کتاب «مروج الــذهب» جلـــد دوم صفحـــه های 110 و 111 و «بیـرونی» در کتـاب «آثـار الــباقـــیـه» بر پایه ی همـــان آگاهـی اسـت که در منـبع پهلوی وجود دارد که :

«مَــشیه» و «مَشـیــانـه» که دخـتـــر و پســـر دو قلوی کیومرث بودنـــد، روز سیــزدهـم فروردیــن برای نخسـتــیـــن بار در جهان با هم ازدواج کردند. در آن زمــان چون عقــد و نکـاحی شنـــاخـته نشـــده بود ! آن دو به وسیلــه ی گره زدن دو شاخـــه ی «موُرد»، پایـه ی ازدواج خود را بنا نهادنـد و چون ایــرانـیــان باستـــان از ایـــن راز به خوبی آگـاهی داشــتند، آن مراسم را به ویژه دختــران و پســـران دم بخـــت روز سیـزده بدر انجـام می دادند، امــروزه نیز دختــران و پسـران برای بسـتـــن پیــمــان زناشویی، نیـــت می کنند و علـــف گره می زنند.این رسـم (علف گره زدن در روز سیـــزده بدر)از زمـــان «کیــانـــیـان» تقـــریـــبــا فراموش شد و در زمــان «هخـامـــنـــشیــان» دوباره آغـــاز شد و تا امـروز باقـی مانده اسـت.

در کتــاب «مُجـــمــل التواریخ» چنـیـــن آمـده اسـت :

«… اول مردی که به زمیـــن ظاهر شد، پارسیـــان آن را «گل شاه» نامیـــدند، زیـــرا که پادشاهــی او الا بر گل نبود، پس پسـر و دختری از او ماند که مشـیه و مشیــانـــه نام گرفــتنـــد و روز سیزده نوروز با هم ازدواج کردند و در مدت پنجاه سال هیجده فرزند بوجود آوردنـــد و چون مُردند، جهان نود و چهار سال بی پادشـــاه بمــانـد.»

همانــگونه که شباهـــتــی بیـن چارشنـــبه سوری و نوروز امروزی متداول در تهــران و شهرهای بزرگ، با شیوه های اصیل و کهـــن آن وجود ندارد، سیـزده بدر امـروزی نیـز تنـهـــا نامـــی از یک جشـن کهن را برخود داشــتـــه و هیـچ شبــاهـــتی به آییـــن کهن و یادگـــار نیاکان ما ندارد. نحوه ی اجـــرای جشن سیـــزده بدر ، مانـــند بســیاری از دیگـر آیین های ایــرانـی، عمـــیقا از شیوه ی اصـیــل و باسـتـانـی خود دور شده اســـت و به شکــل فعـلـــی آن، دارای سابقه ی تاریـخـــی در ایران نیـست.

اگر در گذشـــته مادران و پدران ما، سبزه های نوروزی خود را در این روز به صحرا می برده و برای احـــتــرام به زمـــیــن و گیـــاه، آن را در آغوش زمـــیـــن می کاشــته انـد، امـــروزه ما آن را به سوی یکدیـگـــر پرتاب می کنـیم و تکــه تکــه اش می کنیم.

سیـــزده بدرِ پیـــشیـــنـیان ما، روزی برای ستــایش و دعا برای طلب باران فراوان در سال پیش رو، برای گرامیـــداشـت و پاکیــزگــی طبــیـعـــت و مظــاهـر آن، و زیسـت بوم مقدس آنـان بوده است. در حالیـکـــه امـروزه روز ویرانــی و تبـاهی طبـیعت اســـت!

مراسم سیزده بدر و آیین برگزاری سیزده بدر در ایران

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (0)

دیدگاه ها بسته شده اند.