نحوه شناسایی جسد های مومیایی شده

جسد هایی که مومیایی می شوند و بعد از چند صد ساله کشف می شوند را باید دانشمندان شناسایی نمایند و این باید در چندین مرحله صورت بگیرد تا دانشمندان بتوانند اطلاعاتی را از این جسد پیدا نموده و نظریه نهایی خود را اعلام نمایند در ادامه تصاویر و جزئیات بیشتر نحوه شناسایی جسد های مومیایی شده را در سایت دانستن خواهید دید با ما همراه باشید.

به گزارش سایت دانستن: مومیاییـــ‌ـــهـا بدنـ‌ـهـایـــی هســـتـــند که به خوبی حفـظ شدهـــ‌ــانـد و با مطالعـــه ایـــن بقـــایای گذشـته، ما در مورد فرهــنــگ‌هـــای باســـتانـــی نیــاکــانــ‌ـــمان با خبـر میـــ‌ـــشویم. مومیایی به جسدی گفــتـه میـــ‌شود که پوست و گوشت خشــک شده آن در اثر تمــاس عمدی یا تصـادفــی با مواد شیـمـیایی، سرمــای فوق‌ـالــعــاده زیــاد، رطوبت بسیــار پایـــیـــن یا عدم وجود هوا حفـظ شده‌ اســـت. مومیـــایی کردن، روشی باستانـی برای حفـــظ جسـد است که در آن امعـــاء و احـشـــا و مغــز را پیـش از خوابــانـدن جســـد در سدیم کربــنات از بدن خارج می‌ـکردند و سپـس در نوارهای پارچهـــ‌ای می‌پیــچـــیـــدنـــد. مومیـایـــی کردن اجـــساد اشــراف و اُــمرا در مصر باسـتان مرسوم بوده است.

مصر باســتـان به مومیـــایـــی کردن اجساد اشــراف شناخته شده بود. اما باسـتـــان شناسان، مومیایـی‌های دیگـــری را نیز در سراسـر جهان از جمـلـه در کشورهـای شیــلی، گریــنلــنـــد، ایتـــالــیــا، ایــران و چیــن کشــف کرده‌ـــانـد. بافـت‌هــای بدن مومیـــایـــی‌ها در طول قرنـــ‌هـا یا حتی هزاران سال حفظ میـــ‌شوند. مردمـان باســتــان از تکنیـــکـ‌ـــهـای مخـتلــفی برای ایجـاد مومیایــی استفاده کردهـ‌ـاند، امـا مومیـایـــیــ‌هــا همچنــین در معرض قرار گرفــتن طولانـی مدت در یک محـــیط همـــانـــنـد قله کوه‌ـــها، باتـــلاقــ‌ــهای فاقـد اکـسیژن و بیابــانــ‌ـهــای خشک و گرم نیـــز ایـجــاد می‌شوند.

در گذشتــه مطـالعـه بر روی مومیـایـیــ‌ــهــا غیـرمـــمـــکن بود. به ایــن منـــظور دانــشـمندان مومیـاییــ‌ــهـــای مصـــری را باز کرده و یا مومیـــاییـ‌ــهـــای دیگـــر را تشــریح میــ‌کـــردند. امـا امــروزه دانـــشمــندان میـــ‌توانــنـد روش‌های غیــر تهــاجـمی متـــعــددی را برای مطــالعه مومیـایی بکـــار گیرند. به همــیــن دلـــیـــل ما در ایـــن مقـالـه انواع روش‌ــهای مدرن و ایـمـن برای مطــالـــعه مومیایـی را بازگو می‌ـــکــنـیم.

رادیولوژی

“رادیولوژی”(radiology) یک رشـتـه از تخصص‌ـــهـــای پزشکی است که از پرتو ایکس و دیـــگـــر اقــسـام امواج و پرتوها برای تشـخــیـص و درمــان بیـمــاری و حالـات غیرطـــبـــیــعی کمک می‌ــگیرد. در تمــام این‌ـــهـا، هدف تشخــیص بیمــاری یا حالـات غیـــرطـــبیعی بدن به کمـک روش‌ــهــای پیشرفـــتـه تصویری اســت

در سال ۱۸۹۵، “ویلــهــلـم رونتـــگــن”(William Roentgen) فیـــزیــکدان آلمـــانـی سرگــرم انجام تجربـــیـات روی اشـــعـه کاتــد یک با لوله کروکس-هیتورف (crookes hittorf tube)بود. این نوع لوله که در آن زمــان به کرات مورد استفـــاده فیـزیکـدانـــان قرار می گرفــت شامل حبـــاب شیشه‌ـای بود که تقـریــبأ هوای آن تخـلیه کامـــل گشـــتـــه و دو الکتـــرود به فاصلـه چنـــد سانـــتــی‌مـتـــر از یکـدیـــگــر در آن قرار داشـت. با برقـراری اخــتلاف پتــانـسـیـــل زیادی در حدود چنــدیـــن هزار وات بین الـکـتـرودهــا، اشـــعــه کاتد یک (الکتـــرون‌ـهـا) از کاتد(الکترود منـفـی) به طرف آند(الـــکتـرود مثـبـــت) رهسپــار می‌گردد، یا به عبــارت دیـــگر به مسیر خود ادامه میــ‌دهد تا به جدار شیشه لوله اصابت نمـاید.

رونتـــگـــن در صفـحـــه کاغــذ آغـشــتـــه به کریسـتالـــ‌ـــهای پلـــاتینــیو سیانور بارپـــم که در مجاورت لوله کروکس-هیــتورف قرار داشت فلورسانس درخـــشــانـی مشــاهــده نمود. بلافـاصله وی به شنـاخـت اشــعــه نوینی به مراتــب نافذتر از اشـــعــه کاتدیک رهـــنمون گردیـــد. سپـس رونتـــگــن مشــتاقــانه طی چنــد هفتـه با پیـــگـــیـــری مداوم ایـن ایـده و با طرح تجــربـــیاتـی دقیـــق، به بررســـی صفات ایـــن اشعـــه که آن را اشـــعـه ایـــکس نامــید، پرداخت. یک سال بعـد، در سال ۱۸۹۶، دانـشــمـــنـدان این تکـنولوژی جدید را بر روی گروهی از مومیـــایــی‌ها اعمــال کردند. چنـــدیـــن دهه اســت که تصویربـــرداری با اشـعـه ایـــکس به یک روش مطـــالعه مناســب بر روی مومیـاییــ‌ها تبدیــل شده اســت. ایـــن روش محــققان را قادر میــ‌ـساخت تا بدون باز کردن کامل مومیایـــی به مطالـعه بر روی آنـــها بپردازند.

با کمــک تصــاویر اشــعـه ایـکـــس دانـشمـــنـــدان نه تنـهـــا می‌تواننـد مطــالـــعــات خود را حتــی از روی پوشش آن مومیایـی نیز انــجام دهـنــد، بلــکـه می‌توانـنــد بیـماریــ‌ـهای آن فرد مومیـایــی شده ماننـد مسـائل دندانپزشـــکــی، شکستــگـــی و جراحـتــ‌ها را نیز تشـخیـــص دهنــد.

به عنوان مثــال، در سال ۱۹۲۸ تحـقــیـــقی بر روی مومیــایـــی یک پسـر بچـــه مصری مربوط به قرن هفـــتــم انـــجام گرفت. به دلیـــل رشـد نامـــنــاسب بعضی از اسـتخوانـ‌هایش، محقـقان گمان میـــ‌کـــردنـد که ایــن پســرک کمــبود کلســـیـم دارد و سوء تغــذیه داشته اســت. اخــیرا دانشمــندان از پرتو ایـکـــس برای مطــالـــعـــه چنــدیـــن مومیــایی مصری در موزهـــ‌ـــهــای ایتالـیــایی استفـاده کردند و دریافتـنـد که اکـــثـــر ایــن مومیـــایـــیـ‌هـا از بیـــمــاریــ‌ــهای مفصـــلـــی و مشکلـــات دندانی ماننــد سایـــش دنـدان و از دســت دادن دنـدان در هنـگام زنــده بودن رنـــج میـــ‌ـــبـرنـد.

سی تی اســکن

در دهـــه ۱۹۷۰، دانـشــمندان با استفاده از “مقــطــع‌نــگـــاری رایانــهـــ‌ـــای” یا سی تی اسکـــن(CT ) توانســـتـنـد اطلاعات بیـــشــتری را از مومیـــایـیـــ‌ـــها بدسـت آورند. سی تی اســـکـن روشی نوین اســت که در علوم تشخـیصـــی در فیـزیــک پزشکی کاربرد تحـقیـقاتی و درمانـــی فراوانــی دارد. در ایــن روش، کالــبـــد انســان یا دیـگـــر جانوران به صورت لایه‌ــبـــهـــ‌ـــلـایه برانـداز (اسکـــن) می‌ـشود و بدیــن ترتــیــب بخــشــ‌های درونی بدن نیز برای پزشکان قابـــل رؤیـت می‌ــگـــردد.

با اسـتـفاده از روش سی تی اســـکــن، محقـــقــان مطــالــعــاتـــی بر روی مومیاییــ‌ـهـــای مصر باسـتـــان انــجام دادنـد. نتایج مطـالعـاتـــشــان نشـــان داد که مشــکــلـــات دندانــپزشـکــی مانــنـد “پیوره” (pyorrhea)، آبـــســه و پوسیـدگـــی دنــدان، مصــریـــان باســـتانـی را تحت الــشعـــاع قرار داده بود. پیوره یک بیــماری عفونتـی در ناحیه لثــهــ‌ـها و سایر نسوج نگــهـ‌ـــدارنده دنـــدان اسـت. از پای دنـــدانـــ‌ـــها خونابــه میــ‌آیـد و دهـان بدبو و عفونی می‌ــشود. پژوهشـــ‌های بیشتـر از بیـــمـــاریـ‌های دیگری از جملــه اخـــتالات استـــخوانـی، تصلـــب شرایـــین، عفونت و تروما که ایـــن مومیـایــیـــ‌هـا از آن رنج می‌ــبـردند، پرده برداشت. بیمـاری “تصـلــب شرایـیــن” در طول بیــش از دو هزار سال بین مردم چین شایـع بوده است.

امــ‌ــآرآی

“امـــ‌ـــآرآی” (MRI) تصویرســازی تشـدیـــد مغنــاطیســی نامــیده میـ‌ــشود و یک روش پرتونگـــارانــه در تصویربـــرداری تشـــخـــیصــی پزشــکـی و دامــپزشـکی اسـت که در دههــ‌های اخیـــر بسیـار فراگـــیـــر شدهـــ‌ است.

دانـــشمنـــدان طی چنــد دهــه گذشـته از دســتـــگــاهـــ‌هـــای MRI برای تحـــقـیق در مورد مومیـایی‌ـهـــا استفـاده کرده‌ــانــد. سال‌هـــای گذشتـه، محقـقان یک مومیـایــی خشک مصری را با اســـتـفاده از تکنـیک MRI مورد آزمـــایـش قرار دادنـــد و شواهـدی از بیمــاری نادر “هند شولر کریـسـتـیــن” (Hand-Schueller-Christian) را دریــافتنــد. هنـد شولر کریســـتـــین، نوعی نادر از بیمـــاری هیــســتـیوسیتوزیــس سلول لانــگرهــانس اسـت.

طیــف‌ـسنـجــی جرمی

“طیــفـ‌ــسـنجی جرمی” (Mass Spectroscopy) یکی از روش‌ـهــای طیــف سنـجـی اسـت که شامل جداسازی یون‌ــهای یک یا چند اتــمــی بر پایـه نسـبت جرم به بار (m/z) و انـدازهــ‌گیری m/z و فراوانی یون‌ها در فاز گازی اســت. به عبارت دقیق‌ــتر طیـف‌ـسنـــجی جرمی به بررسـی نســـبت جرم به بار مولکولهـا با اســتفـــاده از میــدانـهـای الکتـریکی و مغـناطـــیـــســـی میـــ‌پـــردازد. باســتان شناســـان چندیـن دهـــه از تکنـیــک طیــف سنـــجـــی جرمــی برای مطـالعـه مومیان استـــفـــاده کردهـــ‌انــد. این تکنیـــک به محـــققـــان مولکول‌ــهای خاص و غلــظـت مربوطه که در بافت لبـاس نمونهـ‌ــها وجود دارد، را اطــلاع میـــ‌دهـد. طیـــف سنـــجـــی جرمـی اطلــاعــات مهمی را دربـاره موهای نمونهــ‌هـا نیز در اخـتـــیــار محـــقــقـــان قرار میـــ‌ـدهـــد.

 

برای مثال محــقـقـان با اســـتـفـــاده از طیـف سنـــجـــی جرمـــی و با تجــزیه و تحـــلــیل نمونهـــ‌ـهــای مو مومیایـــی‌ــهای سرخـپوست، رژیـــم غذایی آنــها را متوجه شدند. نتـــایــج نشان داد که کودکان رژیـــم غذایــی خود را از خوردن سیـب زمـــیـنـــی به غذاهای مقوی‌ــتــر از جمـــله گوشت لامـا و ذرت تبــدیــل کردند. دانــشمنـدان از طیــف سنــجـی جرمی برای تجـــزیــه و تحـــلــیل لباس مومیــایـیــ‌ـهــا اسـتفــاده کردنـد تا دریـــابنــد که لبـــاس آنــها از پوست چه حیوانی است. نتــایـــج نشان داد که کفش‌هــای آنـهــا از پوست گاو و لبـــاس آنـــهـــا از پوست گوسفنــد درســـت شده است.

تجـزیـه و تحلـــیــل دی.ان.ای

تجـــزیـــه و تحـلـیل دی.ان.ای یک مومیایی به طور بالـــقوه میـــ‌ـتوانـــد اطلــاعـــات زیـادی در مورد آن ارائه دهــد. از جمله جنــسیـــت آن مومیایـــی، ارتــباطات خانوادگـــی و بیمـــاری‌هایـــی که ممکن است در زنــدگـی داشته است. استــفـــاده از تجـــزیـه و تحـلیـــل دی.ان.ای در مومیـــایــیـــ‌های باســـتـــانی به سال ۱۹۸۵ برمیـ‌ـــگرد. از آن به بعد، دانـــشـمــنـــدان مقــالـــات بی‌شـــمـــاری را در مورد تجـــزیـه و تحـــلــیل دی.ان.ای مومیـاییـــ‌ـــهــای مختلـــف منـــتشر کردهـــ‌انـد.

در سال ۲۰۰۲، محقـــقـــان از تجـــزیه و تحلیــل دی.ان.ای و “واکنـــش زنجــیـــره پلـیمـراز” (PCR) کشـف کردند که مصـریـ‌ـــهـای باستـــان به بیماری “لیـــشــمــانـــیـاز” (leishmaniasis) مبتلـا بودهـــ‌اند. لیـــشمـــانــیاز یک بیمـاری اسـت که در پی تک یاخــتـــه انــگلـــ‌هـای طبقهــ‌ی لیـــشمانیـا به وجود میـ‌آیـــد و از طریق نیــش نمونه‌ـــهــای خاصــی از پشـهـــ‌ی خاکی گسترش میــ‌ـــیــابنـــد. محـقـــقان چنـــد سال پیــش آزمــایــش دی.ان.ای روی “توت‌ـــعنـخـ‌ــآمون” یازدهمــیـــن فرعون باستـان و دیگـر مومیــایـیـ‌های سلطـنـتی انجــام دادنـــد، که نتـــایج نشـــان داد که بیمــاری مالــاریا دلــیــل اصــلـی مرگ فرعون محــسوب می‌ـــشود.

اگـــرچـــه تجزیــه و تحــلــیـــل دی.ان.ای در مومیایـــیـ‌ـها بارهـا و بارهـــا مورد اســتفــاده قرار گرفتـــه است، امـــا ایـن روش بدون بحث و گفـتـــ‌وگو نیـــست. دانشـــمـنـــدان دریافـــتـــند که دی.ان.ای باســـتانی آســیب دیــده اســت، چرا که به سرعــت در هوای گرم تجـزیــه می‌ـــشود و به راحـــتـــی توسط دی.ان.ای مدرن آلوده شده است. این موضوع نشـان می‌دهد که ممــکـن است مشـــکـــلــاتـی در بســـیــاری از یافـــتــهـــ‌هـــایــی که طی سال‌ـها به دســـت آمــده وجود داشــته باشـد، به ویژه آن دستـه از مومیـایی‌هـــای مصـــری که با این روش بررسـی شدنــد.

چند ماه پیـش، یک گروه از دانــشمنـــدان یک راه‌ــحل بالقوه را برای مشکــل آلودگی ارائه دادنـــد: نســـل بعـدی توالی دی.ان.ای موسوم به “NGS” که دانـــشـمــندان آن را اینــ‌گونه توضیــح می‌ـدهــنـد: “NGS” یک روش “متاژنومیک”(metagenomic) که توالــیــ‌ـــیابی ژنوم را فراهم میـــ‌ـکـنــد، به این معنــی که قبــل از توالــی، محقــقــان تمـــام قطعات دی.ان.ای را در یک نمونه، از جمله قسمتـــ‌ـهــای کوچک دی.ان.ای باسـتـــانـی که با روش‌ـهـــای سنتـــی از بیــن رفـته، جمــعـــ‌ــآوری می‌ــکـــنـند.

ایـن کار، یک تصویر جامع از مواد ژنــتـیـــکی نمونه را فراهـم میـ‌ــکــند و خوانـــدن دقیـــقـ‌تری را از نسبت دی.ان.ای باســتانی به دی.ان.ای مدرن ارائه میــ‌دهــد. سرعــت پیـشـــرفـــت پلتــفرم نســل بعدی شناســایـی ژنــتـــیکـــی همچنین به این معــنی است که محـــقــقان می‌تواننـد نمونه را چندبـاره بارگــذاری کنند، که این امر باعـث میـــ‌ــشود تشــخـیـص و ترمیـم الگوهای آســـیـــبـــ‌ــدیــده سادهــ‌تـر شود.

با توجه به ایـــنـــکـــه این تجـــزیـــه و تحلـیل دی.ان.ای ممـــکـن است بهـــتــریـن ابـــزار برای شنـــاخــت در مورد بیمـاری‌هــا و مسائل بهـداشتـــی باشد که مومیــاییـــ‌هــای باســـتــانـی در طول زندگـــی خود داشــتهــ‌ـــاند، دانـــشـــمــنـــدان یک روش دیـــگـــر نیـز پیش گرفتـهــ‌انـد: تجـزیـه و تحلـــیـــل پروتئین.

در مطالعــه ای که در نشــریـه PNAS انـجـــام شد، محققـــان نمونه های موی سه مومیایـی معــروف قبـــیــله ایـــنکـــان(incan) از جمـلـه یک دخــتر(تصویر بالــا) را برای بررسی موادی که کبـــد هنــگام وجود کوکایین و اتـــانول در خون تولیـد میـ‌کــنــد، مورد بررســی قرار دادند. با علم به ایـنکه رشـد مو نرخ ثابــتـــی دارد، آنـــها توانــستـــنــد به جدول زمانی مصــرف کوکا(کوکائین را از آن می‌ـگیرنــد) و الـکــل در این افــراد در ماههـــای منــتهی به مرگــ‌شـان برســند.

در یک پژوهش که سال گذشـتــه منــتـــشر شد، دانـشمــندان تکنــیـکی موسوم به “شاتـــگان پروتئومیـکس”( shotgun proteomics) را برای مطالــعه کودکــان قبــیله “اینکان”( Incan) که قبـلــا مورد بحث قرار گرفتهـ‌انــد، مورد اســتـفـــاده قرار دادند و کشــف کردنــد که دخــتـر، قبـــل از مرگ به عفونت ریه مبــتلـا بوده است.

پروتئومیـــکس دانش بررســی ساختـــار و عملــکرد پروتئین‌ــهــا در مقــیــاس بزرگ اســـت. ایـن واژه را به قیاس ژنومیک (به معـنـی دانش بررســـی ژن‌هــا) ساختــه‌اند.

این روش در مجـله LiveScience اینـــ‌گونه توضیح داده شده است:

محقــقـان یک تکنـــیـک به نام “شاتگـــان پروتئومیـکس” اســتفاده کردنـــد. آنهـــا نمونهــ‌های خود را روی یک دستگــاه به نام طیــفـ‌ســـنج جرمـــی قرار دادنـــد که تمام پروتئینــ‌ــهــای نمونه را به قطـــعـــات تشـــکیــل دهـــنده آن، زنجــیره‌هـای آمینو اســـیـد تجـزیـه کرد.

نرم افـزار پیچــیـده ایــن دسـتــگاه این قطـعات را با پروتئینــ‌های موجود در ژنوم انــسان مقــایـــسه می‌ـکـــند تا پروتئینـ‌ـهای واقـــعـی را در نمونهـ‌ــهــا تعیـیـــن کنـد.

دانــشـمنـدان میــ‌گوینـــد شمــا نمـــیـ‌ــتوانـــید از این تکـنـیـــک برای یک ارگـانـــیسـم استـفاده کنـــید که ژنوم کامل آن در دســـتـــرس نیسـت.

اخـــیـرا دانـــشمنـــدان پروتئینـ‌های “اوتزی”((Ötzi را مورد تجـــزیــه و تحلــیـــل قرار دادنــد. ایـــن مطالعـــه، یافـــتهـــ‌های قبـلی را که میـ‌ـــگـــفـــت این مرد یخــی یک ضربه سخـت را در ناحـــیه سر تجـربه کرده اسـت، تایـــید کرد.

پروتئومیـکـس تنهـــا روشی نیـــست که باسـتـــانــ‌شنـاسان برای مطالعــه مومیـــایـــی‌ــهـــا اســـتفاده می‌ـــکـــنـــنــد. دانـــشـمنــدان گاهی اوقات از آندوسکوپی(مطــالعـــه داخلی بدن با اســـتــفاده از یک لوله انــعـطـاف‌ـپذیر)، بافـت شناسـی(مطــالعــه میـــکـــروسکوپی بافــت) و ایـــمونوسیـتوشیــمـــی(روشی برای بررســـی آنتـی‌ـــژنــ‌هـــای مرتـــبط با انــگــل‌ــهــای خاص) اســـتفاده می‌کننـد.

به طور شگـفــت انگیزی، محـــقــقـان حتــی از سیـ‌ـتـــیـ‌ـاسکــنـــ‌های ۳بعدی برای بازسـازی چهــره مومیـــاییـ‌ها استـــفاده میـــ‌ـــکــننــد که به آنها اجازه می‌دهد تا در نهـایـت ببیـــننـد که ایــن مومیـایـیــ‌ـهـــا در چه دوره‌ای میـــ‌زیـــســتـهـــ‌انـد

نحوه شناسایی جسد های مومیایی شده

مطالب مرتبط

نظرات کاربران (0)

دیدگاه ها بسته شده اند.